زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٤٩

فصل أول : در بيان دستور تقاويم وترتيب آن

بكاهيم وباقي را در موضع دوم بنهيم وباقي را به همين منوال كم مىكنيم تا موضع دهم .

طريقي ديگر در عمل كو

I

كب راجع : تقويم تالي آن ده روزه را بر موضع دهم افزائيم وحاصل آن را بر نهم وآن را بر هشتم ، به قهقرا

I

تا به أول . آن گاه نظر كنيم به موضع أول اگر با تقويم مقدم آن ده روزه موافق باشد عمل صحيح بود ؛

I

واگر نه خطا باشد . وچون عمل صواب بود آن را در جدول بسط تقويم آن كوكب در آن ده روزه

I

ثبت بايد كردن .

واگر آن تفاوت ميان بهت‌هاى پنج روزه واقع گردد وتفاوت ميان بهت

I

سابق وبهت أوسط معلوم كنيم وثلث تفاوت بگيريم ؛ وبهت أوسط را به پنج موضع بنهيم ونظر كنيم اگر

I

فضل بهت أوسط را بود ، ثلث تفاوت را از موضع دوم كم كنيم وبر چهارم افزائيم وضعف

I

آن را از موضع أول بكاهيم وبر پنجم افزائيم ؛ واگر فضل بهت سابق را باشد ، بعكس اين كنيم تا بهت‌هاى

I

معدل حاصل آيد .

طريقي ديگر : چون تفاوت ما بين البهتين معلوم كرده باشيم ، وفضل

I

بهت أوسط را بود از برابر عدد آن تفاوت در جدول ستين درآئيم وآنچه به ازاى / م يابيم

I

از موضع أول كم كنيم وبر پنجم افزائيم ؛ وآنچه به ازاى / ك يابيم از دوم بكاهيم وبر چهارم افزائيم ؛ وسوم را

I

به حال خود بگذاريم . واگر فضل بهت سابق را باشد حال بعكس اين بود . آن گاه باقي عمل تمام كنيم چنان كه

I

در ده روزها بيان كرديم ودر آن جدول ثبت كنيم تا مطلوب حاصل آيد . واين تعديل بهت

I

در اعداد فرد به تحقيق نزديك‌تر است از اعداد زوج ؛ وبرهان بر اين معنى قايم . يعنى از خواص

I

عدد فرد آن است كه نسبت أو با مجموع آن عدد كه أو مشتمل است بر آن نظم طبيعي ، چون نسبت

I

واحد است با قسم أعظم از أو . زيرا كه عدد فرد چون منصف نمىشود پس اگر أو را دو قسم كنيم

I

لامحالهء يك از أو أعظم بود .

مثلًا چون پنج كه قسم أعظم أو سه است ، وبدين نسبت در اين عدد

I

عمل ثبت تفاوت ما بين البهتين مىكنيم . واگر تعديل بهت هفت روز خواهيم آنجا نسبت

I

ربعي را اعتبار كنيم ؛ بدان سبب كه نصف أعظم أو چهار است كه مخرج ربع است . ودر تعديل