زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٢٥

فصل 4 : I

مطلوب حاصل شود .

واگر خواهيم كه استخراج تعديل به وجهي كنيم كه فضل ميان دو تفاوت را

I

ضرب بكنيم بعد از وتد ، وقسمت بكنيم بر نصف قوس الليل يا نهار ، بعد را از وتد بر نصف قوس

I

النهار يا ليل النهار كنيم تا جزو نسبت بيرون آيد . پس آن فضل را چون در اين جزو نسبت

I

ضرب كنيم تعديل حاصل آيد .

قسم دوم : در شرح آنچه مدت معلوم باشد ودرجهء قسمت مجهول I

قسم دوم : در شرح آنچه مدت معلوم باشد ودرجهء قسمت مجهول

I

طريق استخراج اين عمل همچنان است كه استخراج مطارح شعاعات بيان كرديم ، ليكن

I

فرق ميان اين دو عمل آن است كه چون مدت معلوم باشد به حسب آن ، قوس تسيير بيرون آوريم .

I

وبه جاى بعد شعاع كه آنجا بر مطالع فلكى وبلدي مىافزائيم ، اينجا قوس تسيير افزاييم . وباقي عمل را

I

به همان مؤامره تمام كنيم تا به جاى موضع شعاع ، اينجا درجهء قسمت بيرون آيد . اما به جهت آن تا از قوس

I

تسيير مدت به تحقيق معلوم شود از سال‌هاى شمسي يا قمري وشهور وأيام هر يك يا بعكس ، سه جدول

I

نهاديم : يكى آنكه از برابر دقايق قوس تسيير در اينجا درآئيم واز برابر آن ، حصهء آن دقايق از أيام وساعت

I

برگيريم وبعكس . وديگر آنكه از برابر أيام سال ناقص در آنجا درآئيم ودقايق وثواني قوس تسيير برگيريم

I

وبعكس . سوم ، آنكه از برابر درجات ودقايق قوس تسيير درآئيم وحصهء آن از سال وماه وقمري بر

I

گيريم ، وبا أيام آن ووضع آن تا صد وبيست عدد نهاديم كه مقدار عمر طبيعي تا عطاياى هيلاجات را

I

از اين موضع معلوم كنيم كه حصهء سال‌هاى شمسي از سال‌هاى قمري چند است وبعكس .

فصل 4 : I

فصل 4 :

I

در معرفت قوس تسيير ميان دو كوكب به مطالع بلد تنها بي استعمال مطالع فلك مستقيم

واين

I

از جملهء غرايب است وآن بر دو نوع است :

نوع أول : نظر كنيم به كوكب مسيّر اگر فوق الأرض بود ، قوس

I

نهار أو بدانيم وبعد أو از طالع به مطالع ؛ واگر تحت الأرض باشد ، قوس ليل أو بيرون آوريم وبعد

I

نظير أو از طالع به مطالع . آن گاه قسمت كنيم بعد كوكب را از طالع بر قوس نهار أو ، اگر فوق الأرض بود ؛

I

يا بعد نظير أو را از طالع بر قوس ليل أو ، اگر تحت الأرض بود تا جزو نسبت بيرون آيد . آن گاه