زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٢٤

قسم أول : در بيان آنچه درجهء قسمت معلوم باشد I

همچنان است كه پيش

I

از اين بيان كرديم .

واگر دليل مسير در ميان دو وتد بود ودر نصف صاعد باشد ، قوس نهار يا ليل

I

وبيرون آوريم چنان كه در فصل دوم از باب هفتم از مقالت سوم ذكر كرده‌ايم .

پس اگر فوق الأرض

I

بود ، بعد أو از عاشر به مطالع فلكى بيرون آوريم . آن گا [ ه ] هر يكى از مطالع فلكى وبلدي مسير را از مطالع

I

فلكى وبلدي مسيّر اليه كم كنيم ، هر يكى را از جنس أو تا تفاوت فلكى وبلدي حاصل شود .

آن گاه نظر كنيم

I

اگر هر دو تفاوت مساوى يكديگر باشند ، هر يكى از آن دو تفاوت قوس تسيير بود . واگر مساوى

I

نباشد ، فضل ميان هر دو تفاوت بگيريم ، وآن را در بعد مسير از وتد عاشر ضرب كنيم ؛ وحاصل را

I

بر نصف قوس النهار مسيّر قسمت كنيم تا تعديل حاصل آيد . آن را بر تفاوت فلكى افزائيم واگر كمتر بود « 1 » ؛

I

واز أو بكاهيم اگر بيشتر باشد . آنچه حاصل شود قوس تسيير بود .

واگر دليل مسيّر تحت الأرض

I

باشد ، بعد أو از وتد طالع به مطالع بلدي معلوم كنيم . وبه همان طريق ، تفاوت فلكى وبلدي معلوم كنيم اگر چنان كه

I

مساوى يكديگر باشند ، يكى از آن هر دو تفاوت قوس تسيير باشد . واگر مساوى يكديگر نباشد ،

I

فضل ميان هر دو بگيريم وآن را در بعد مسير از وتد طالع ضرب كنيم ، ودر نصف قوس « 2 » الليل مسيّر

I

قسمت كنيم تا تعديل حاصل آيد . آن را بر تفاوت بلدي افزائيم اگر كمتر باشد ؛ واز أو كم كنيم اگر بيشتر

I

بود تا قوس تسيير حاصل شود .

واگر دليل مسير در نصف هابط باشد ، عمل به مطالع نظير مسير ومسيّر

I

اليه كنيم . چنان كه اگر تحت الأرض بود ، نظير مسير ميان عاشر وطالع باشد ؛ واگر فوق الأرض

I

بود ، نظير أو ميان طالع ورابع باشد . وطريق اين هر دو عمل نيز همچنان است كه پيش از اين بيان

I

كرديم الّا آنكه اينجا اگر نظير مسير فوق الأرض باشد به نصف قوس الليل عمل كنيم ؛ زيرا كه كوكب تحت

I

الأرض است . اگر تحت الأرض بود به نصف قوس النهار عمل كنيم ؛ بدان سبب كه كوكب فوق الأرض

I

است تا قوس تسيير حاصل آيد . هر درجه را سالى گيريم ، وهر پنج دقيقه را شش روز تا مدت

( 1 ) . " بود " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است . ( 2 ) . " قوس " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .