زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣٢٠

فصل أول : در تعريفات وشرح I

فصل 6 : در دانستن مطارح شعاعات به امتزاج مطالعين

فصل 6 : در دانستن مطارح شعاعات به امتزاج مطالعين

وطريق أو آن است كه اگر كوكب

I

در نصف صاعد باشد ، مطالع أو به فلك مستقيم وبه بلد بدانيم ، ونصف قوس النهار را ، وبعد أو از عاشر

I

به مطالع فلكى چون فوق الأرض بود ، يا نصف قوس الليل أو ، وبعد أو از طالع به مطالع بلدي چون تحت

I

الأرض باشد . آن گاه مقدار سدس وربع وثلث دور از مطالع فلكى وبلدي كم كنيم وباز بر هر يكى افزائيم

I

تا مواضع شعاعات يمنى ويسرى فلكى وبلدي حاصل آيد . پس نظر كنيم اگر موضع فلكى وبلدي موافق

I

آيد ، آن موضع شعاع مطلوب باشد به تحقيق . واگر مخالف آيد ، فضل ميان هر دو بگيريم وآن را در بعد كوكب از وتد

I

ضرب كنيم ، وبر نصف قوس نهار يا ليل قسمت كنيم تا تعديل حاصل آيد . پس نظر كنيم به موضع شعاع

I

فلكى اگر كوكب فوق الأرض باشد يا به موضع بلدي اگر تحت الأرض بود ، اگر فضل اين‌ها را باشد بر آن

I

ديگر ، تعديل را از اين‌ها بكاهيم ؛ واگر نباشد ، برافزائيم تا موضع شعاع مطلوب حاصل آيد .

واگر كوكب

I

در نصف هابط باشد : به مطالع نظير درجهء كوكب ونصف قوس النهار يا ليل وبعد آن از عاشر يا طالع

I

عمل بايد كردن تا نظير شعاع مطلوب حاصل آيد . از آنجا شعاع مطلوب معلوم شود .

واگر كوكب

I

بر عين درجهء أوتاد باشد ، آنجا به يك مطالع عمل كنيم اگر در عاشر يا رابع بود به مطالع فلكى . واگر در طالع يا

I

سابع بود ، به مطالع بلدي . واين عمل تابع مطرح شعاعات بطلميوس است كه بر بطلان آن دليل واضح است ؛

I

وما به طريق تقليد آورديم .

باب 19 : در معرفت تسييرات وانتهاآت دلايل اصلى و I

باب 19 : در معرفت تسييرات وانتهاآت دلايل اصلى و

I

تحويلى مواليد ولوازم آن

وآن مشتمل بر ده فصل است :

فصل أول : در تعريفات وشرح I

فصل أول : در تعريفات وشرح

I

آن

مقدمه :

بدان كه « 1 » بعدى كه ميان دو كوكب واقع شود يا ميان كوكبى ودرجهء آن را دو صفت است :

I

يكى ، صفت تسيير ؛ دوم ، صفت سهم .

اما تسيير ، استخراج بعد است از درجهء دليل تا درجهء آن مزاج

I

كه مدار حكم بر اوست به درجات مطالع يا درجات سوا . ودر تسييرات مواليد أعظم آن باشد

I

كه هر درجه را سالى شمرند ؛ وأوسط أو آنكه هر برجى را سالى گيرند ؛ وأصغر أو آنكه هر درجه‌اى را روزى

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] بدانك