زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣١٩

قسم سوم : در استخراج مواضع شعاعات مطالع

مطالع فلك مستقيم مقوس « 1 » كنيم تا از مطالع مصحح موضع تربيع أيمن حاصل آيد ؛ ونظير أو تربيع أيسر باشد و

I

از مطالع تسديس أيمن موضع اين شعاع حاصل شود ؛ ونظير أو موضع تثليث أيسر بود . واز مطالع تسديس

I

أيسر موضع اين شعاع حاصل آيد ؛ ونظير أو تثليث أيمن باشد . ومقابله نظير درجهء كوكب بود .

فصل پنجم : I

فصل پنجم :

I

در بيرون آوردن مطارح شعاعات به مذهب أصحاب علم رياضى كه آن را مطارح شعاعات مصحح خوانيم

I

وآن سه قسم است :

قسم أول : در معرفت مطالع شعاعات

قسم أول : در معرفت مطالع شعاعات

وآن چنان است كه اگر كوكب در نصف صاعد بود ؛

I

يعنى ميان عاشر ورابع بر توالى بروج ، مطالع درجهء طلوع أو معلوم كنيم به أفق حادث

I

أو .

واگر در نصف هابط باشد ؛ يعنى ميان رابع وعاشر بر ولا ، مطالع نظير غروب أو بدانيم .

I

بر آن مطالع درجهء طلوع يا نظير درجهء غروب ، مقدار سدس وربع وثلث دور افزائيم واز أو كم كنيم

I

تا از مواضع زيادت مطالع اشعهء يسرى حاصل آيد با مطالع نظير هر يك . واز مواضع نقصان مطالع

I

اشعهء يمنى با مطالع نظير هر يك . وآن مطالع‌ها را نگاه داريم كه در تسييرات به كار آيد .

قسم دوم : در بيرون I

قسم دوم : در بيرون

I

عرض آفاق شعاعات

بعد ميان مطالع طالع ومطالع شعاع يا مطالع نظير أو كه بعد أو كمتر از ربع دور باشد

I

بگيريم ، وجيب آن را در جيب عرض بلد منحط ضرب كنيم ؛ وقوس حاصل بگيريم در جدول جيب وآن را قوس

I

أول خوانيم . وجيب تمامش بگيريم وآن را محفوظ خوانيم . آن گاه جيب تمام بعد مطالع را در جيب عرض

I

بلد ضرب كنيم وبر محفوظ قسمت كنيم وقوس حاصل بگيريم در جدول جيب تا عرض أفق حادث شعاع

I

مطلوب با نظير أو حاصل آيد شمالي .

قسم سوم : در استخراج مواضع شعاعات مطالع

قسم سوم : در استخراج مواضع شعاعات مطالع

هر يكى از آن

I

شعاعات مستعمل را در جدول مطالع عرض أفق حادث أو ، مقوس كنيم تا مواضع آن شعاعات

I

يمنى باشد ؛ نظاير آن شعاعات يسرى بود وبعكس .

اما در اين عمل نقل مىكنند كه مذهب بطلميوس

I

آن است كه مطالع جميع شعاعات را در جدول مطالع عرض أفق حادث كوكب ، مقوس مىبايد كردن

I

تا مواضع شعاعات حاصل آيد .

وبر بطلان اين مذهب ، برهان قايم است چنان كه پيش از اين ذكر رفت .

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] منقوس