زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٣١٥

فصل أول : در شرح وتعريف آن

كه هر چند به غايت نيكوست ليكن مخالف اجماع است وخارج از قياس . اما مخالفت اجماع ظاهر است ؛

I

ليكن خروج قياس به سبب آنكه تأثير شعاع كوكب تابع تأثير كوكب است ، پس تأثير شعاع را هم در أفق

I

حادث كوكب اعتبار كردن أولى باشد .

واين معنى نيز از آن بزرگ غريب است زيرا كه خود مىفرمايد

I

كه اين سخن به غايت نيكوست ، آن گاه بر آن طعن مىكند . واين معنى ظاهر است كه هرچه به غايت نيكو باشد

I

مطعون نبود .

ديگر آنكه در اين مسئله اين ضعيف خلاف اجماع نكرده است ، زيرا كه به مذهب ابن‌صوفى

I

وابوريحان وأصحاب احكام ، تقابل شعاعات واجب است .

ومولانا محىالدين مغربى در اين عمل تقابل

I

شعاعات را لازم داشته ودر مجسطى خود بر اثبات اين معنى برهان گفته ؛ الّا در مطارح شعاعات

I

به امتزاج مطالعين كه هم منقول است از بطلميوس ومستنبط از آن عمل وتوابع آن . وبر بطلان هر دو ،

I

دليل واضح وبرهان ساطع . پس هر كه گويد كه تقابل شعاعات لازم نيست خلاف اجماع أو كرده

I

باشد . ونيز خلاف اجماع كردن در أمور ديني جايز نيست اما در اعمال نجومى در بعضي مواضع واجب است .

I

چنان كه مثلًا چيزى بود كه متقدمان ادراك آن نكرده باشند اگر از متأخران ، شخصي آن را درك

I

كند اينجا أو را خلاف اجماع كردن لازم آيد وآن متسحسن باشد . ديگر آنكه مىگويد كه تأثير شعاع

I

كوكب تابع تأثير كوكب است .

اين سخن نيز از آن بزرگ غريب است . زيرا كه اگر چنين بودى لازم آمدى

I

كه شعاع تسديس وتثليث نيرين همچو جرم ايشان ، قاطع بودى به رسيدن تسييرات

I

دلايل عمر نزد ايشان ، وبا آنكه قاطع نيست اين نظرها در عطيت كدخداه نيز زيادت مىكند .

I

پس اينجا معلوم شد كه تأثير شعاع كوكب تابع تأثير كوكب نيست . وعمل مطارح شعاعات

I

بطلميوسى چنان كه در زيج ايلخانى مسطور است ومنقول از زيج شاهى ، چو بر خلاف قاعدهء

I

برهاني است ترك آن واجب دانستيم ؛ همانا كه از دو وجه خالى نيست اگر چنان كه منقول است

I

از بطلميوس ، شايد كه ناقلان را سهو افتاده است ؛ واگر چنان كه استنباط كرده‌اند از سخن بطلميوس ،