زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٨

فصل دوم : در بيان آنچه تعلق به ضرب اعداد دارد وحاصل ضرب I

بايد افزودن . واگر با آن دقايق ، ثواني باشد آن دقايق را ديگر بار در شصت ضرب

I

بايد كردن تا ثواني حاصل آيد . آن گاه آن ثواني را بر آن حاصل ضرب بايد افزودن تا همه ثواني

I

شود واين را تجنيس نيز خوانند ؛ وهر كجا بسط مطلق گوئيم مراد اين باشد . واگر در تواريخ ،

I

ذكر بسط كنيم مراد آن بود كه سال‌ها را وماه‌ها را به روز گردانند ؛ اما هرگاه گوئيم كه فلان

I

عدد را رفع كنيم مراد آن باشد كه اگر آن عدد ثواني باشد بر شصت ،

I

قسمت بايد كردن تا دقايق حاصل آيد . واگر دقايق بود ، بر شصت قسمت بايد كردن تا درجات

I

حاصل شود . واگر درجات را بر شصت قسمت كنند مرفوع مره حاصل آيد . واگر آن را ديگر بار بر شصت

I

قسمت كنند مرفوع مرتين حاصل آيد . وباقي بر اين قياس بود إلى ما لا يتناهى . اما اگر أيام را گوئيم كه مرفوع

I

گردانيم آنجا دو اعتبار است اگر چنان كه أيام را همچو درجات بر شصت قسمت كنيم ، آنجا نيز همچنان مرفوع

I

مره گوئيم ومرفوع مرتين . واگر گوئيم كه به سال‌ها وماه‌ها رفع كنيم ، أيام هر تاريخي را به جاى خود بيان

I

كنيم كه چگونه مىبايد كردن .

فصل دوم : در بيان آنچه تعلق به ضرب اعداد دارد وحاصل ضرب I

فصل دوم : در بيان آنچه تعلق به ضرب اعداد دارد وحاصل ضرب

I

ودر اين باب ، ضابطه آن است كه چون دقيقه در مرتبهء أول است از كسور وثانيه در مرتبهء دوم

I

وثالثه در مرتبهء سيوم ، وباقي بر اين قياس إلى مايتناهى . پس هرگاه كه كسرى را در كسرى

I

ضرب كنيم مرتبهء هر دو با هم جمع كنيم ، آن عدد كه حاصل آيد حاصل ضرب در آن مرتبه بود . مثلًا چنان كه

I

اگر ثانيه را در ثانيه ضرب كنيم رابعه حاصل شود ؛ زيرا كه ثانيه در مرتبهء دوم است از كسر . وچون

I

دو را با دو جمع كنيم چهار شود كه مرتبهء رابعه است ؛ وباقي بر اين قياس بود .

وهر كسرى را كه در درجات

I

ضرب كنيم همان كسر حاصل آيد . وحكم اعداد صحاح ، همان است كه حكم درجات . باز اگر مرفوعات را

I

در كسور ضرب كنيم ، نظر كنيم كه عدد مرتبهء مرفوعات وكسور متساوي است يا غير متساوي ؛ اگر متساوي

I

باشد مثلًا چنان كه ضرب ثانيه كه در مرتبهء دوم است از كسر ، در مرفوع مرتين كه در مرتبهء دوم است از مرفوعات ،