زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٨٩

قسم چهارم : در معرفت I

بود ، مدت مكث أو كمتر از مدت مكث أوسط باشد ؛ وآن مقدار نقصان را تعديل ناقص خوانند .

I

واگر تحت الأرض بود ، آن مقدار زيادت را تعديل زايد گويند . وطريق استخراج تعديل آن است

I

كه بعد بگيريم ميان طالع وقمر بر توالى يا بر خلاف توالى بروج ، به درجات سواء ، آن را بر مسير يك روزهء

I

وسط ماه قسمت كنيم تا تعديل حاصل آيد .

به نوعي ديگر : آن بعد را در جدول مسير وسط ماه مقوس كنيم .

I

آنچه حاصل آيد از أيام ، دايماً يكى از آن كم كنيم تا تعديل حاصل آيد . آن گاه چون خواهيم تا مكث مولود

I

به حسب موضع قمر به امر أوسط بيرون آوريم بنگريم اگر تعديل زايد است ، بر مكث أوسط افزاييم ؛ واگر

I

تعديل ناقص است ، از آن بكاهيم تا مكث مولود حاصل آيد به امر أوسط . آن را نگاه داريم تا به وقت حاجت .

I

فايده : چون غايت بعد قمر در دو جانب طالع ، يعنى به جانب فوق الأرض وتحت الأرض ، يا به درجهء

I

سابع است وآن صد وهشتاد درجه باشد ؛ واينجا شك وارد است .

وهمان آنكه چون غايت تعديل اينجا

I

به مقدار نصف دور قمر بود پس به اعتبار تعديل ناقص ، مكث أصغر اقتضا كند وبه اعتبار تعديل زايد ،

I

مكث أكبر . پس لازم آيد كه يك مولود را دو مكث بود واين محال باشد . واستادان « 1 » اين صنعت در هيچ كتابي تعرض به اين نرسانيده‌اند وجواب اين در مقام أو گفته شود .

قسم چهارم : در معرفت I

قسم چهارم : در معرفت

I

آنكه فرزند هفت ماهه است يا نُه يا بيشتر .

وصاحب كتاب لمحه آورده است وبه چهار نوع

I

ذكر اين مىكند :

نوع أول : آنكه چون طالع تخمين بيرون آورده باشند وطالع اجتماع يا استقبال ،

I

مقدم بر ولادت وجزو هر يك دانسته ، دايرهء فلك البروج را به سه قسم مختلف كنند وابتدأ از

I

درجهء طالع كنند : قسم أول ، از درجهء طالع تا تمامى سه برج ؛ قسم دوم ، از آنجا تا تمامى چهار برج ؛ قسم سوم ،

I

از آنجا تا تمامى پنج برج تا به درجهء طالع منتهى شود كه مجموع اين اقسام دوازده برج باشد . بعد از آن

I

نظر كنند به جزو مقدم وطالع أو اگر هر دو در يك قسم افتاده‌اند از اين اقسام ، يا طالع در قسم أول افتاده

I

است وجزو در قسم دوم ، مولود نه ماهه است . واگر جزو مقدم در قسم أول افتاده است وطالع أو

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] استاذان