زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٨٧

فصل « 1 » 4 : در دانستن نمودار هرمس بابلى

قمر باشد . ونتيجهء اين مقدمه آنكه اگر از زمان سقوط نطفه تا زمان ولادت ، قمر را ادوار تمام حاصل

I

آمده باشد در فلك خود ، در زمان ولادت بايد كه قمر در عين درجهء طالع بود . واگر به ادوار تامه از دور

I

ناقص ، نصفى حركت كرده باشد قمر بايد كه بر درجهء سابع باشد . وچون مدت مكث مولود در رحم مادر

I

به حسب اشخاص ، مختلف است چنان كه بعضي در حدود هفت ماه مىزايند وبعضي در حدود نه ماه وبعضي

I

در حدود يازده ماه يا كمتر يا بيشتر ، ومعقول چنان است كه أكثر در حدود نه ماه مىزايند ؛ پس

I

به جهت اين معنى در كتب نجومى ذكر مولود نه ماهه كرده‌اند وباقي را فرو گذاشته . واگر ناگاه در

I

بعضي أوقات به خلاف اين حال واقع شود واز منجم سوال كنند ، بر اين تقدير واجب باشد به دو

I

طريق استخراج آن را دانستن وأنواع آن را ضبط كردن به جهت دو مصلحت : يكى آنكه تكميل كرده باشد ،

I

ديگر آنكه به وقت سوال از جواب قاصر نيايد . پس بدين سبب لازم آمد بيان قواعدى كردن

I

كه أصول وفروع اين عمل از آنجا معلوم گردد ؛ وآن مشتمل بر شش قسم است :

قسم أول : در استخراج

I

مدت يك دور ماه در فلك خود

وطريق استخراج آن چنان است كه دور فلك بر مسير يك روزهء

I

وسط ماه كه هست / يج‌ىله قسمت كنيم ، مدت يك دور قمر حاصل آيد در فلك أو كه هست چندين أيام

I

وساعات وكسور / كررمج‌ه . واين اصلى است كه مدت مكث هر مولودى از اينجا استخراج كنند .

I

قسم دوم : در معرفت مكث‌هاى سه‌گانهء مواليد به حسب بودن قمر بر درجهء طالع وسابع

مىگوييم كه

I

چون قمر بر درجهء طالع مولودى باشد ، هر آينه مدت مكث آن مولود در رحم مادر از ادوار تامهء

I

قمر حاصل آمده باشد . واگر بر درجهء سابع بود ، نصفى از دور ناقص با آن ادوار تامه أضافت

I

شده باشد چنان كه پيش از اين بيان كرده شد . پس مدت مكثى كه حاصل آيد از ادوار تامهء مولود

I

هفت ماهه را مقدار هشت دور قمر بود ، ونه ماهه را به مقدار ده دور قمر ، ويازده ماهه را به مقدار

I

دوازده دور قمر ، ويك سأله را به مقدار سيزده دور قمر ، وباقي بر اين قياس باشد از كمتر يا بيشتر .