زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٨٥

فصل 3 : در ذكر I

نظر كنيم به وقت ولادت تا مبتزّ در آن شكل كدام كوكب است أو را به جاى مستولى به كار داريم . وآن

I

چنان بود كه جزو مقدم را درجهء طالع فرض كنيم ونظر كنيم تا كدام كوكب را در أوتاد آن طالع مى

I

يابيم ؛ يا در مايل الأوتاد كه ناظر باشد بدان طالع ؛ يا در نهم آن طالع بدان شرط كه بيشتر كواكب بدو

I

ناظر باشند وأو راجع يا محترق نبود ؛ أو مبتز باشد . وشايد كه آن كوكب كه قوت أو بيشتر باشد

I

در ابتزازيت ، آن را مبتز گيريم به اصالت ؛ وآنكه قوت أو كمتر بود شريك مبتز . پس در اين صورت

I

نيز كوكب مبتز را به جاى مستولى به كار داريم وشريك مبتزّ را به جاى شريك مبتز . پس در اين صورت

I

نيز كوكب مبتز را به جاى مستولى به كار داريم وشريك مبتزّ را به جاى شريك مستولى تا كدام را موافق

I

مطلوب يابيم كه در اين عمل نيز تفاوت فاحش ظاهر شود ، نظر كنيم تا كدام كوكب در حد تشريق يا تغريب است

I

وقوت أو در آن بيشتر است ؛ آن را به جاى مستولى به كار داريم بدان شرط كه آن كوكب راجع وتحت

I

الشعاع نبود .

فايده : اگر درجات وتد طالع تخمين در آخر برجى اتفاق افتد درجات كوكب مستولى

I

در أول برجى ، آن وتد را از برج تالي بايد گرفتن به آن مقدار درجات .

وأصحاب اين صنعت را

I

سهو اينجا مىافتد . وطريق تحقيق در عمل آن است كه اگر كوكب را عرض باشد ، درجهء أو استخراج

I

كنيم ودرجهء طلوع أو به أفق حادث أو اگر چنان كه بعد از اين ذكر كرده شود . آن گاه نظر كنيم تا عدد

I

درجهء طلوع أو به درجهء طالع نزديك‌تر است يا عدد درجهء ممر أو به درجهء عاشر . هر كدام نزديك‌تر

I

باشد آن را مساوى آن گردانيم تا طالع معدل شود ؛ بر آن اعتماد كنيم .

فصل 3 : در ذكر I

فصل 3 : در ذكر

I

نمودار واليس اسكندرانى

وأصل اين نمودار آن است كه ساعات ولادت را كه به تخمين گرفته

I

باشيم اين نمودار معدل گردانيم . وطريق عمل به اين نمودار چنان است كه بر ساعات تامهء ولادت

I

كه از أول روز يا شب گذشته باشد بي كسر ، آفتاب وماه را تقويم كنيم ومطالع هر يكى به بلد

I

بدانيم . آن گاه مطالع موضع شمس را از مطالع موضع قمر كم كنيم ، آنچه حاصل آيد آن را دليل شمس

I

گوئيم . آن گاه نظر كنيم اگر چنان كه ولادت به روز باشد ، ساعات تخمين را در قوس النهار ضرب