زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٨٣

فصل أول : در استخراج I

يك روزهء خاصهء هر يك از آن دو كوكب افزائيم يا از آن بكاهيم تا حركت يك روزهء خاصه معدل شود .

I

آن را در زيج ثبت كنيم . وتصحيح وسط وخاصهء قمر نيز همچنين است .

اما تصحيح جوزهر به حسب رصد كسوفات

I

وخسوفات توان كردن ، وآن به حسب كسوف كل تواند بود يا در خسوف بعض كه در يك جهت

I

اتفاق افتد . چنان كه عرض مرئى را تصرف بايد كردن تا مقدار كسوف يا خسوف راست شود .

I

واز عرض مرئى كسوف وخسوف عرض قمر معلوم بايد كردن . وآن را در جدول عرض قمر مقوس كردن

I

تا حصهء عرض حاصل شود . وتقويم قمر از آن كم كردن تا وسط جوزهر حاصل آيد مصحح . به موجب رصد ، آن را

I

در زيج ثبت كردن ؛ وحركت أو را نيز به همان طريق كه در كواكب گفتيم معدل كردن در شبانروزى .

باب 16 : در استخراج طالع‌هاى تخمينى

باب 16 : در استخراج طالع‌هاى تخمينى

وآن پنج فصل است :

فصل أول : در استخراج I

فصل أول : در استخراج

I

طالع‌هاى تخمينى وذكر أنواع وشرايط آن

وآن چنان بود كه در زمان ولادت مولود ، منجم حاضر

I

نبوده باشد يا آلت رصدى كه به آن زمان مسقط رأس أو را رصد توان كرد . پس به حسب ضرورت

I

آن زمان را از روز يا شب به طريق حرز وتخمين قياس كرده باشند از ساعات مستوى يا معوجه

I

يا غير آن از أوقات معينه چون أوقات نماز وطلوع فجر وغروب شفق ومانند آن يا به اجزاى

I

مشهوره چون نصف وثلث وربع وسدس روز يا شب وأنواع آن . پس آن زمان قياس را

I

به آن شرايط مذكوره چنان كه بيان كرده‌ايم از راصد زمان ولادت معلوم كنيم ، وطالع آن زمان را

I

چنان كه معهود است كه پيش از اين ذكر كرده‌ايم استخراج كنيم وآن را طالع تخمين خوانيم . وامتحان آن

I

طالع كه به صواب نزديك‌تر است با نمودارات « 1 » حكما معلوم شود .

ونمودار قانوني است كه حكما وضع

I

كرده‌اند كه ايشان را به تجربهء بسيار به روزگارهاى « 2 » دراز معلوم شده است تا به آن قانون طالع‌هاى

I

تخمينى را معدل گردانند . وهر نمودارى مبنى بر اصلى است چنان كه بيان كنيم . واگرچه حكما را نمودارات « 3 »

I

مختلف است اما آنچه مشهور ومتداول است در ميان أهل اين صنعت ، اين پنج نمودار است

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] ياثموذادات ( 2 ) . [ در أصل نسخه : ] روزهاركاء ( 3 ) . [ در أصل نسخه : ] نموذارات