زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٨١

فصل دهم : I

تعديل أول حاصل آيد . آن را قوس بگيريم در جدول جيب تا تعديل أو حاصل شود از آن هر يك از اين كواكب .

I

عمل تعديل ثاني كواكب : چون خواهيم تا تعديل ثاني كواكب استخراج كنيم بگيريم جيب خاصهء معدله و

I

جيب تمامش تا ربع دور ، وآن را در نصف قطر تدوير هر يك كه هست قمر را به موجب رصد ايلخانى

I

/ ه‌يب ، وبه رصد بطلميوس / ه‌يه ، وزحل را / ول ، ومشترى را / يال ، ومريخ را / لطارل ، وزهره را / مج‌ى ، و

I

عطارد را / كب‌ل‌ل ، منحط ضرب كنيم ؛ وآنچه از ضرب جيب خاصه حاصل آيد آن را محفوظ أول خوانيم . وآنچه

I

از ضرب جيب تمام خاصه حاصل آيد آن را محفوظ ثاني گوئيم . آن گاه نظر كنيم به خاصهء معدله اگر در ربع أول و

I

چهارم است ، محفوظ ثاني را بر بعد مركز تدوير هر يك از مركز عالم افزائيم ؛ واگر در ربع دوم وسوم است ،

I

از أو كم كنيم . آنچه حاصل آيد بعد از زيادت يا نقصان ، آن را محفوظ ثالث خوانيم . آن گاه مربع محفوظ أول را

I

با مربع محفوظ ثالث جمع كنيم ، وجذر حاصل بگيريم تا بعد مركز كوكب حاصل آيد از مركز عالم . آن گاه

I

محفوظ أول را بر آن بعد مركز كوكب از مركز عالم ، منحط قسمت كنيم تا جيب ثاني حاصل آيد . آن را قوس

I

بگيريم در جدول جيب تا تعديل ثاني محكم حاصل آيد از آن اين كواكب . ودر اين اعمال احتياج نبود

I

به استعمال دقايق نسب زايده وناقصه واختلاف بعد ابعد وبعد أقرب .

چون استخراج

I

تعديلات به حساب معلوم شد ، موامرهء تقاويم كواكب همان است كه پيش از اين ذكر كرده‌ايم

I

در استخراج تقاويم كواكب هفت‌گانه .

فايده : أصحاب زيجات ، تعديلات قمر را در جداول

I

به آن اعتبار وضع كرده‌اند كه قمر در ذروهء تدوير فرض كرده‌اند ومركز تدوير در أوج حامل . پس

I

به اين سبب اختلاف أو هميشه زايد است بر تعديل ثاني أو .

ودر پنج كوكب ديگر تعديلات را

I

چنان وضع كرده‌اند كه آن كواكب در بعد أوسط تدوير بود ومركز تداوير ايشان در بعد

I

أوسط حامل . پس به جهت اين ، آن كواكب را دو اختلاف لازم مىشود يكى ، اختلاف بعد ابعد

I

كه هميشه آن را از تعديل ثاني كم مىبايد كردن ؛

ودوم ، اختلاف بعد أقرب كه هميشه آن را بر تعديل ثاني