زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٧٧

فصل 9 : در رصد I

مانندهء ظل پر مگس كه بر كنارهء آن شعاع پيدا آيد . وآن بَدو كسوف بود . اگر خواهيم در آن زمان

I

ارتفاع شمس معلوم كنيم واگر خواهيم به پنگان احتياط كنيم تا ساعات بَدو كسوف معين شود . آن گاه

I

مقدار أو را در آن دايرهء شعاع نگاه مىداريم تا آنجا كه ظل جرم قمر به غايتى رسد كه از آن بيشتر

I

نشود . از آنجا مقدار كسوف معلوم كنيم از أصابع قطر واز أصابع سطح ، وكسوف هر يك وساعات وسط

I

كسوف وبه همين ترتيب مترصد مىباشيم . چندان كه « 1 » جرم آفتاب تمام منجلى شود وسايهء جرم قمر از

I

جانب شرقي دايرهء شعاع آفتاب بيرون رود ، وساعات تمام انجلا از آنجا معلوم گردد .

I

آن گاه از ارتفاعى كه در أول روز كسوف گرفته باشيم بيرون آوريم وآن را ساعات كنيم ، وبا ساعات

I

پنگان جمع كنيم تا أزمان كسوف به حسب پنگان معلوم شود . واز ارتفاع آفتاب زمان بَدو كسوف

I

ووسط وتمام انجلا ، داير استخراج كنيم واز آنجا ساعات معلوم كنيم وآن را با ساعات پنگان مقابله

I

كنيم . وصحت عمل آن است كه هر دو ساعت متساوي باشند . وجماعتى از أصحاب ارصاد

I

وكسوف را به طشت آب نگاه مىكنند ، وآن را به كرات تجربه كرديم تا از صفحهء جرم

I

شمس يك إصبع منكسف نمىشود يا بيشتر ، در طشت پيدا نمىآيد .

فصل 9 : در رصد I

فصل 9 : در رصد

I

خسوفات قمري

وطريق أو چنان است كه در آخر روزى كه شب آينده را خسوف واقع خواهد

I

شد ، ارتفاع آفتاب معلوم كنيم ؛ ودر زمان ارتفاع ، پنگان ساعت بنهيم چنان كه در ارصاد كواكب

I

بيان كرده‌ايم تا آن گاه كه از جانب شرقي صفحهء جرم ماه غبارى خالى پيدا آيد ، وآن بَدو خسوف

I

باشد . بنگريم تا از پنگان چند ساعت رفته است ؛ آن را نگاه داريم . در زمان بَدو خسوف

I

به ذات الشعبتين ، مقدار قطر قمر را معلوم كنيم كه چند دقيقه است . اگر خسوف جزوى باشد

I

وپياپى به ذات الشعبتين مقدار خسوف را رصد مىكنيم تا آن گاه كه به غايتى رسد كه از آن

I

بيشتر ، منخسف نشود . وآن دقايق را نگاه داريم كه از قطر قمر بيشتر از آن منخسف نشده است ،

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] جندانك