زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٧٦

فصل 8 : در رصد كسوفات بعكس شعاع واين جملهء غرايب اعمال رصدى است

ديگر از مربع جيب بعد كم كنيم وجذر باقي بگيريم . آنچه حاصل آيد جيب تفاوت طول حاصل آيد .

I

واگر هر دو كوكب را عرض نباشد ، قوس بعد تفاوت طول بود . پس اگر تفاوت طول مساوى

I

قوس بعد باشد ، ميان دو كوكب تقويم ايشان صحيح بود ؛ واگر نه ، صحيح نباشد . در اصلاح « 1 » آن بايد

I

كوشيدن ، احتياج افتد به امتحان ديگر تا از آنجا معلوم شود كه تفاوت در تقويم يك كوكب است

I

يا در تقويم هر دو كوكب . وآن دو نوع باشد ؛ يكى آنكه هر كوكبى را به قران كواكب ثابته امتحان كنيم ،

I

به همان طريق كه بيان كرديم ؛ ديگر آنكه تقويم هر يك را به طريق رصد بيرون آوريم تا معين شود .

I

فصل 8 : در رصد كسوفات بعكس شعاع واين جملهء غرايب اعمال رصدى است

فصل 8 : در رصد كسوفات بعكس شعاع واين جملهء غرايب اعمال رصدى است

وطريق أو آن است

I

كه از چوبى راست كه تغيير به أو كمتر راه يابد مانند چوب ساج وأمثال آن ، مسطرى سازيم

I

مانند عضادهء أسطرلاب ؛ وهر چند درازتر بود بهتر باشد وعمل صحيح‌تر آيد . وبر دو طرف

I

أو دو لبنه قايم گردانيم مانند دو لبنهء عضاده ، وعرض يكى به مقدار چهار انگشت وعرض ديگرى به دو

I

انگشت فراخ‌تر از آن . وبر ميانهء لبنهء بزرگ‌تر ، ثقبه‌اى دقيق كنيم ، وبر مسامت أو بر آن لبنهء كوچك‌تر مركزى

I

پيدا كنيم كه بر آنجا دايرهء صفحهء قوس شمس بكشيم ؛ چنان كه لبنهء بزرگ‌تر را به جانب بالا كنيم . پيش از روز

I

كسوف به يك روز ، بنگريم تا شعاع آفتاب از آن ثقبه بر آن لبنهء ديگر به چه مقدار داير مرتسم مىشود .

I

بر آن مركز به آن مقدار دايره گردانيم وقطر آن دايره را به دوازده قسمت كنيم ، وآن را أصابع قطر

I

آفتاب نام كنيم . ومحيط آن دايره را نيز به دوازده قسمت كنيم وآن را أصابع سطح خوانيم . واز اقسام

I

محيط دايره به جانب مركز ، انصاف أقطار بيرون آوريم . وبر اقسام قطر دواير گردانيم ، وهر يكى

I

از اقسام أصابع قطر وأصابع سطح را به دقايق قسمت كنيم ؛ به آنچه منقسم شود به پنج پنج دقيقه يا بيشتر

I

يا كمتر . آن گاه در أول روز كسوف ، آفتاب را ارتفاع كنيم وپنگان ساعت بنهيم . وآن دو لبنه بر مسامت

I

يكديگر مىداريم ودايرهء شعاع آفتاب را مترصد مىباشيم تا از جانب غربى أو اين كسوف ظاهر شود ؛

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] اصطلاح