زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٧١

فصل 3 : در استخراج تقاويم كواكب سياره از غايت ارتفاع ايشان و I

واگر پنگان از نصف النهار مقدم بنهيم تا زمان رصد ساعات تقويم حاصل آيد ، حاجت به آن اعمال نباشد .

I

آن گاه آفتاب را به حسب آن ساعات تقويم شمس حاصل آيد در زمان رصد كوكب . مطالع نظير أو بگيريم

I

به بلد كه آن را مغارب خوانند . وآن داير را كه از أول شب تا زمان رصد حاصل آمده است بر مغارب

I

شمس افزاييم تا مطالع ممر كوكب حاصل شود . ودرجهء ممر از آنجا بيرون آوريم ؛ وغايت ارتفاع آن درجه بدانيم .

I

واگر ارتفاع قمر كرده باشيم ، آن را أول معدل گردانيم به اختلاف منظر در دايرهء ارتفاع . آن گاه فضل ميان

I

غايت ارتفاع كوكب وآن درجه بگيريم وآن را فضله الإرتفاعين خوانيم . پس جيب أو را در جيب تمام ميل

I

مطالع ممر منحط ضرب كنيم تا جيب عرض كوكب حاصل آيد . قوس أو بگيريم در جدول جيب تا عرض كوكب « 1 »

I

حاصل آيد . آن گاه نظر كنيم به هر دو ارتفاع اگر چنان كه فضل ارتفاع كوكب راست ، عرض كوكب شمالي است ؛

I

واگر فضل ارتفاع درجه است ، عرض كوكب جنوبي است ؛ واگر هر دو ارتفاع متساوي باشند ، كوكب را

I

عرض نبود وبر نفس منطقه البروج باشد ودرجهء ممر أو درجهء تقويم أو بود .

اما اگر كوكب را عرض باشد ، جيب « 2 »

I

تمام فضله الإرتفاعين را بر جيب تمام عرض كوكب منحط قسمت كنيم ؛ وقوس حاصل بگيريم در جدول جيب

I

تا تمام بعد درجهء كوكب حاصل آيد از درجهء ممر . آن را از ربع دور بكاهيم تا بعد درجهء كوكب حاصل آيد از درجهء

I

ممر أو . آن گاه نظر كنيم به درجهء ممر أو اگر ميان أول سرطان وآخر قوس بود وعرض أو شمالي باشد ، آن بعد را

I

از درجهء ممر أو كم كنيم ؛ واگر عرض جنوبي باشد برافزائيم . واگر درجهء ممر ميان أو [ ل ] جدى وآخر جوزا بود وعرض

I

أو شمالي باشد ، آن بعد را بر درجهء ممر افزائيم ، واگر عرض أو جنوبي باشد از أو كم كنيم تا تقويم كوكب حاصل

I

آيد به موجب رصد .

فصل 3 : در استخراج تقاويم كواكب سياره از غايت ارتفاع ايشان و I

فصل 3 : در استخراج تقاويم كواكب سياره از غايت ارتفاع ايشان و

I

كواكب ثابته

وطريق أو آن است كه غايت ارتفاع هر دو دايرهء نصف النهار معلوم كنيم به رصد ،

I

وأزمان رسيدن يكى به دايرهء نصف النهار تا زمان رسيدن ديگرى پنگان ساعت بنهيم ؛

I

واز آنجا ساعات بعد وداير معلوم كنيم . ونظر كنيم اگر چنان كه كوكب ثابته ، أول به دائرهء نصف النهار

( 1 ) . " كوكب " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است . ( 2 ) . " جيب " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .