زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٦١

فصل 2 : در استخراج فضل داير

به روزى چند خواهيم كه ارتفاع شمس را در زمان ولادت بيرون آوريم . طريقش آن است كه چون

I

آفتاب به آن نشان برسد ارتفاع أو بگيريم ، وغايت ارتفاع أو در روز ولادت ودر روز رصد

I

استخراج كنيم . آن گاه ارتفاع وقت رصد را در غايت ارتفاع آفتاب روز ولادت ، ضرب كنيم

I

وبر غايت ارتفاع آفتاب روز رصد قسمت كنيم تا ارتفاع آفتاب كه در وقت ولادت حاصل

I

آيد شرقي يا غربى . از آن ارتفاع طالع استخراج كنيم چنان كه بعد از اين بيان كرده شود .

واگر زمان

I

ولادت را رصد كرديم ، وپدر ومادر مولود از ما تاريخ ولادت خواهند كه به حسب آن تاريخ بعد از

I

مدتي استخراج طالع كرده شود ؛ در نوشتن آن تاريخ شرط آن است كه هشت چيز مذكور ومعين

I

باشد :

أول ، ارتفاع كوكب در زمان ولادت وجهت ارتفاع ونام كوكب ، يا تعيين ساعات

I

ولادت از ساعات مستويه يا معوجه ؛

دوم ، تعيين روز يا شب ؛

سوم ، تعيين أيام اسابع ؛

I

چهارم ، تعيين أيام عدد ماه ؛

پنجم ، تعيين نام ماه ؛

ششم ، تعيين سال‌هاى تاريخ ؛

هفتم ، تعيين تاريخ ؛

I

هشتم ، تعيين مكان ولادت . زيرا كه تا منجم را اين هشت چيز را معلوم نشود استخراج

I

طالع مولود به تحقيق نتواند كرد .

فصل 2 : در استخراج فضل داير

فصل 2 : در استخراج فضل داير

وآن چهار نوع باشد :

نوع

I

أول : كم كنيم جيب ارتفاع وقت ولادت را از جيب غايت ارتفاع شمس يا كوكب ، آنچه باقي ماند

I

آن را محفوظ خوانيم . وبر جيب أوسط قسمت كنيم منحط تا سهم فضل داير حاصل آيد . قوس أو بگيريم در

I

جدول دوم تا فضل داير حاصل آيد .

نوع دوم : محفوظ را بر جيب تمام عرض بلد منحط قسمت

I

كنيم ، وحاصل را بر جيب تمام ميل شمس يا بعد كوكب از معدل النهار منحط قسمت كنيم تا سهم فضل

I

داير حاصل شود . قوس آن بگيريم در جدول سهم تا فضل داير حاصل آيد .

نوع سوم : ضرب

I

كنيم جيب تمام ارتفاع وقت را در جيب تمام سمت ارتفاع وقت ، وحاصل را قسمت كنيم بر جيب

I

تمام ميل شمس يا بعد كوكب از معدل النهار تا جيب فضل داير حاصل آيد . قوسش بگيريم در جدول