زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٦٠

فصل أول : در بيان رصد زمان ولادت وذكر أنواع آن وشرايطى كه در آن باب به كار است I

كه اندك زماني توقف كنيم وديگر بار ارتفاع گيريم اگر ارتفاع ثاني بيشتر از ارتفاع أول است

I

يا مساوى ، آن ارتفاع أول شرقي باشد ؛ واگر كمتر بود غربى باشد . واينجا نظري هست وهمان

I

آنكه ممكن است كه ارتفاع أول ، ارتفاع كوكب بود در دايرهء نصف النهار وهر آينه در اين صورت

I

ارتفاع ثاني كمتر از أو باشد . وآن را بدان توان دانستن كه غايت ارتفاع هست يا نه كه

I

غايت ارتفاع آن كوكب در زمان ولادت بيرون آريم به حساب ، اگر ارتفاع محسوب مساوى

I

ارتفاع أول مرصود باشد . ارتفاع أول مرصود نه شرقي بود نه غربى بلكه آن غايت ارتفاع

I

كوكب باشد وكوكب بر دايرهء نصف النهار بود . واگر آلت ارتفاع حاضر نبود وآلت ظل

I

باشد ، به آن آلت ظل معلوم كنيم واز ظل ارتفاع بيرون آوريم وبنگريم اگر چنان كه ظل در تناقض

I

بود ، ارتفاع أو شرقي باشد ؛ واگر در تزايد بود ، غربى باشد . واگر هوا صافي نباشد در زمان

I

ولادت ، مكيال زمان بنهيم وعدد آن را با عدد ساعات به آن مكيال مىشماريم چندان كه هوا

I

صافي شود . آن گاه « 1 » آفتاب يا كوكب را ارتفاع بگيريم ، واز زمان ارتفاع به عدد ساعات ماضي

I

به قهقرا باز پس شويم تا ساعات ولادت معلوم شود .

واگر مكيال زمان چنان نباشد

I

كه بر آن اعتماد توان كردن ، آن را امتحان كنيم به آن طريق كه ارتفاع آفتاب بگيريم ومكيال

I

بنهيم ، وچون يك مكيال تمام برود ديگر بار ارتفاع شمس بگيريم . وميان هر دو ارتفاع معلوم

I

كنيم كه از ساعات چند گذشته است . آن را در عدد مكيال تامهء ماضيه از زمان ولادت

I

تا زمان ارتفاع ضرب كنيم تا عدد ساعات ماضي حاصل آيد از زمان ولادت تا زمان

I

ارتفاع . به آن مقدار ساعات از زمان ارتفاع به قهقرا باز پس شويم تا ساعات ولادت حاصل آيد .

I

از آن ساعات طالع استخراج كنيم ، چنان كه در فصل سوم از باب نهم از مقالت سوم بيان كرده‌ايم .

I

واگر در زمان ولادت منجم حاضر نبوده باشد وآفتاب را نشان كرده باشند ، وبعد از آن

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] آنكا