زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٥٩

فصل أول : در بيان رصد زمان ولادت وذكر أنواع آن وشرايطى كه در آن باب به كار است I

آفتاب بود در أول ثور « 1 » وسنبله ، در وقتي كه سمت أو باشد از نقطهء جنوب در جهت مغرب / يونط .

I

پس هرگاه كه آفتاب در أول اين دو برج باشد ودر بلد مراغه به اين مقدار ارتفاع برسد در جهت

I

جنوب مغرب ، خط ظل مقياس كه بر سطح أفق قايم كرده باشيم سمت قبله بود در آن أفق .

طريق ديگر :

I

قسمت كرديم جيب عرض مكة را كه هست / كب‌طمح‌لا بر چندين / لح‌كالو منحط تا حاصل آمد / كب‌موكط ،

I

قوس أو اين / كب يطيج . اين را بر محفوظ زيادت كرديم حاصل آمد / عج‌مدكه . واين ارتفاع شمس بود

I

مر آن سمت مفروض را ، وقتي كه آفتاب به چندين درجه باشد از جوزا / رمح يا چندين درجه از سرطان

I

/ كب‌يب . وآن موضعي بود كه آفتاب چون به آنجا برسد بر سمت سر مكة گذرد ؛ بدان سبب كه ميل أو

I

مساوى عرض مكة باشد . پس در آن وقت ظل مقياس مذكور سمت قبله باشد در أفق مراغه . ومعرفت

I

سمت قبله را در ديگر بلاد ، وسمت ديگر بلاد را از ديگر ، بر اين قياس بايد كردن .

باب سيزدهم : I

باب سيزدهم :

I

در استخراج طالع‌هاى رصدى وذكر أنواع آن وآنچه لواحق آن است

وآن سيزده فصل است :

I

فصل أول : در بيان رصد زمان ولادت وذكر أنواع آن وشرايطى كه در آن باب به كار است I

فصل أول : در بيان رصد زمان ولادت وذكر أنواع آن وشرايطى كه در آن باب به كار است

I

اما رصد زمان ولادت عبارت است از معرفت زمان مسقط هر كودك « 2 » به آلتى صحيح از آلات رصدى

I

همچون ربع وأسطرلاب وآلت ظل ، ومكيال زمان چون شيشه وپنگان ساعت وأمثال

I

آن . وشرط در اين باب آن است كه ريگ وآب معلوم الوزن باشد ومواضع رصد معتدل

I

بود تا عمل صحيح آيد . واگر ولادت به روز باشد ، ارتفاع شمس بگيريم ؛ واگر به شب ، ارتفاع

I

كوكب ثابته ؛ واگر ضرورت باشد ارتفاع ماه يا كوكبى علوي از سيارات . وجهت ارتفاع

I

معلوم كنيم كه شرقي است يا غربى . واگر آفتاب يا كوكب نزديك باشد به دايرهء نصف النهار ، وجهت

I

ارتفاع بر ما مشتبه شود كه ارتفاع شرقي است يا غربى يا غير آنكه كوكب در غايت

I

ارتفاع بود ؛ يعنى بر دايرهء نصف النهار باشد كه ميان شرق وغرب است . طريق معرفت أو آن است

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] نور ( 2 ) . [ در أصل نسخه : ] كوذك