زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٥٨

فصل 3 : در معرفت سمت قبله ، به حسب ارتفاع شمس

مطلوب دو « 1 » جدول وضع كرديم : يكى به جهت عرض معدل ؛ وديگر به جهت انحراف . وطريق أو چنان است

I

كه از برابر فضل ما بين الطولين درآييم در جدول أول ، وعرض معدل برگيريم ؛ ودايماً فضل ميان أو

I

وعرض بلد مطلوب معلوم كنيم وآن را محفوظ خوانيم . آن گاه در جدول دوم درآييم از برابر محفوظ

I

در طول جدول ، واز برابر فضل ما بين الطولين در عرض جدول ؛ واز خانه مشترك انحراف

I

برگيريم اجزاى دقايق كه آن بعد سمت قبله باشد به تقريب از نقطهء شمال يا جنوب از دايرهء أفق

I

مطلوب .

فصل 3 : در معرفت سمت قبله ، به حسب ارتفاع شمس

فصل 3 : در معرفت سمت قبله ، به حسب ارتفاع شمس

ودر اين قضية ميل شمس يعنى بعد

I

أو از معدل النهار قايم مقام عرض مكة است ، وچون سمت قبله وجهت أو در بلد مطلوب

I

معلوم باشد از آنجا ارتفاع معلوم كنيم به همان طريق كه در فصل دوم از باب يازدهم از اين

I

مقالت بيان كرديم ، به هر وقت كه خواهيم از أيام سال . آن گاه مترصد مىباشيم در آن روز

I

تا آفتاب به مثل آن ارتفاع برسد در جهت سمت ، ونظر كنيم به ظل مقياسى كه بر سطح أفق بلد مطلوب

I

قايم كرده باشيم . از طرف ظل سر مقياس به جانب مركز قاعدهء أو ، خطى مستقيم بكشيم كه آن خط سمت

I

قبله باشد در بلد مطلوب .

مثالش : در أفق مراغه كه چون مبدأ سمت از نقطهء مغرب اعتدال گيريم ، تمام

I

سمت بعد أو بود از نقطهء جنوب ؛ پس گرفتيم جيب تمام سمت / يرلالا ، جيب تمام عرض مراغه

I

/ مومدير . اين را در آن جيب منحط ضرب كرديم آمد / يج‌يه‌يح‌لا ، قوسش / يج‌كه‌لط ، تمامش

I

/ عولدكا ، جيبش / يح‌كالو . جيب عرض بلد را كه بود / لويجج‌لح‌كو بر آن جيب قسمت كرديم منحط تا حاصل

I

آمد / لدكه‌ها ، قوس أو / لح‌لومو ، تمامش / تاكه‌يد ، واين محفوظ بود . فرض كرديم شمس را در أول نور

I

ميل أو ، يعنى بعد أو از معدل النهار / يال‌ا ، جيبش / يايرمدل . اين را قسمت كرديم منحط بر آن جيب

I

كه عرض بلد را بر أو منحط قسمت كرده‌ايم وآن جيب هست / يح‌كالو تا بيرون آمد از قسمت

I

/ يب‌يرمه ، قوس أو / يامطل . اين را زيادت كرديم بر محفوظ تا حاصل آمد / سج‌يدمد . واين ارتفاع

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] در