زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٥٦

فصل أول : در معرفت سمت قبله ، به حساب

كنيم جيب تمام سعت مشرق كوكب يا جزو مفروض را بر جيب تمام بعد يا ميل منحط تا جيب تمام

I

تعديل النهار حاصل شود . قوسش بگيريم در جدول جيب وآن را از ربع دور كم كنيم تا تعديل

I

النهار كوكب يا جزو مفروض حاصل آيد . واستخراج تعديل النهار را پيش از اين به سه نوع ديگر

I

بيان كرده‌ايم .

باب دوازدهم : در معرفت سمت قبله وذكر أنواع آن

باب دوازدهم : در معرفت سمت قبله وذكر أنواع آن

وآن سه فصل

I

است :

فصل أول : در معرفت سمت قبله ، به حساب

فصل أول : در معرفت سمت قبله ، به حساب

اما سمت قبله قوسي باشد از دايرهء أفق

I

بلد مطلوب ، ميان تقاطع أو با دايرهء ارتفاعى كه بر دو قطب دايرهء أفق مكة گذرد وميان تقاطع أو

I

با دايرهء نصف النهار يا دايرهء أول سمت آن بلد . وطول بلد قوسي بود از دايرهء معدل النهار ، ميان دايرهء نصف النهار جزاير خالدات يا دايرهء نصف النهار ساحل بحر مغرب ودايرهء نصف

I

النهار بلد مطلوب . وميان اين دو موضع ده درجه تفاوت باشد . وتعريف اين وعرض بلد

I

پيش از اين بيان كرده‌ايم .

وطول مكة از جزاير خالدات كه هست چندين / عرها وعرض أو به موجب

I

رصد مأمون خليفه چندين / كأم .

وطريق استخراج سمت قبله چنان است كه فضل ميان طول

I

مكة وبلد مطلوب بگيريم وجيب آن را در جيب تمام عرض مكة منحط ضرب كنيم . آنچه حاصل آيد آن را محفوظ

I

خوانيم . وقوسش بگيريم در جدول جيب ، واز ربع دور كم كنيم آنچه حاصل شود بعد سمت رأس مكة باشد

I

از أفق بلد . جيب أو بگيريم وجيب عرض مكة را بر أو منحط قسمت كنيم ؛ وحاصل را قوس بگيريم در جدول

I

جيب تا قوس اختلاف حاصل آيد . آن را بر تمام عرض بلد افزائيم . آنچه حاصل آيد جيب أو بگيريم و

I

در جيب بعد سمت رأس مكة از أفق ضرب كنيم منحط ، وقوس حاصل بگيريم در جدول جيب ؛ آنچه حاصل

I

آيد ارتفاع سمت رأس مكة باشد در بلد مطلوب . آن را از ربع دور كم كنيم وجيب باقي بگيريم ومحفوظ را

I

بر آن قسمت كنيم . آنچه حاصل آيد قوس أو بگيريم در جدول جيب تا بعد سمت قبله حاصل آيد از

I

نقطهء شمال يا جنوب . آن را چون از ربع دور كم كنيم بعد سمت قبله حاصل آيد از مطلع اعتدال

I

يا مغرب اعتدال از دايرهء أفق بلد مطلوب . معرفت ناحيت سمت از أفق چنان است