زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٥٤

فصل 7 : در معرفت سمت ارتفاع كوكب با عرض چون سعت مشرق طالع يا كوكب I

وطريق أو آن است كه ضرب كنيم جيب تمام عرض كوكب را منحط ، در جيب تمام بعد درجهء

I

أو از طالع يا سابع به هر كدام نزديك‌تر بود . آنچه حاصل آيد آن را محفوظ أول خوانيم . وقوس أو بگيريم

I

در جدول جيب وآن را از ربع دور كم كنيم تا بعد مركز كوكب حاصل آيد از طالع يا سابع . آن را جيب

I

بگيريم وجيب عرض كوكب را بر أو منحط قسمت كنيم وحاصل را قوس بگيريم در جدول جيب تا قوس اختلاف

I

أو حاصل آيد . آن را بر تمام ا [ ر ] تفاع قطب بروج زيادت كنيم اگر درجهء كوكب فوق الأرض باشد و

I

عرض « 1 » أو شمالي بود ؛ يا تحت الأرض باشد وعرض أو جنوبي بود يا فضل ميان هر دو بگيريم

I

اگر درجهء كوكب فوق الأرض باشد عرض أو جنوبي بود ؛ يا تحت الأرض باشد وعرض أو شمالي

I

بود . آنچه حاصل آيد آن را أصل خوانيم . واين بر آن تقدير باشد كه منطقهء البروج از سمت الرأس

I

در جهت جنوب بود .

اما اگر در جهت شمال باشد حكم برعكس اين بود . آن گاه جيب أصل را ضرب

I

كنيم در جيب بعد مركز كوكب از طالع يا سابع منحط ، وقوس حاصل بگيريم در جدول جيب تا ارتفاع

I

كوكب حاصل آيد به حسب عرض أو اگر فوق الأرض باشد ؛ وانحطاط « 2 » أو اگر تحت الأرض بود .

I

اما اگر خواهيم تا بدانيم كه كوكب فوق الأرض است يا تحت الأرض ، واين مخصوص است به كواكبى

I

كه عرض ايشان بسيار بود در شمال يا جنوب ، پس نظر كنيم به كوكب شمالي اگر درجهء أو تحت الأرض

I

باشد وقوس اختلاف كمتر از تمام ارتفاع قطب بروج ، كوكب تحت الأرض باشد ؛ واگر غير اين بود ،

I

فوق الأرض باشد . آن گاه نظر كنيم به كوكب جنوبي اگر درجهء أو فوق الأرض باشد وقوس اختلاف

I

كمتر از ارتفاع قطب بروج باشد ، كوكب فوق الأرض بود ؛ واگر غير اين باشد تحت الأرض بود .

فصل 7 : در معرفت سمت ارتفاع كوكب با عرض چون سعت مشرق طالع يا كوكب I

فصل 7 : در معرفت سمت ارتفاع كوكب با عرض چون سعت مشرق طالع يا كوكب

I

معلوم باشد وغايت ارتفاع أو مجهول

وآن دو نوع باشد :

نوع أول : وآن چنان است كه محفوظ

I

أول را كه در عمل ارتفاع ذكر كرده‌ايم بر جيب تمام ارتفاع كوكب منحط قسمت كنيم ، وقوس


( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] غرض ( 2 ) . [ در أصل نسخه : ] انحاطاط