زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٤٩

فصل دوم : در معرفت مبادى ظهور واختفاى كواكب ، به حساب

واز أو كم كنيم اگر جنوبي بود . واگر درجهء طلوع أو خواهيم كه بدانيم اين تعديل را بر تقويم أو زيادت

I

كنيم اگر عرض أو جنوبي باشد ؛ واز أو كم كنيم اگر شمالي بود تا جزو مطلوب حاصل آيد يعنى درجهء

I

طلوع يا غروب كوكب .

مقدمهء دوم : در معرفت قوس مكث باشد ؛ وطريق استخراج آن چنان است

I

كه مطالع جزو آفتاب را به بلد از مطالع درجهء طلوع كوكب بكاهيم يا مطالع نظير درجهء غروب

I

كوكب را از مطالع نظير جزو شمس تا قوس مكث حاصل آيد .

مقدمهء سوم : معرفت قوس انحطاط

I

شمس بود ؛ وطريق استخراج آن چنان است كه بعد ميان آفتاب ودرجهء طلوع يا غروب كوكب

I

معلوم كنيم به اجزاى سوا ، وجيب آن را بر جيب تمام عرض إقليم رؤيت منحط قسمت كنيم تا جيب

I

انحطاط حاصل آيد . قوسش بگيريم در جدول تا قوس انحطاط آفتاب حاصل آيد

I

تحت الأفق .

فصل دوم : در معرفت مبادى ظهور واختفاى كواكب ، به حساب

فصل دوم : در معرفت مبادى ظهور واختفاى كواكب ، به حساب

وآن دو نوع

I

باشد :

نوع أول : به حسب قوس رؤيت چنان كه در اين جدول نهاديم ؛ وآن چنان است كه نظر كنيم

I

به قوس انحطاط شمس به وقت ظهور واختفاى أو اگر چنان كه بيشتر از قوس رؤيت باشد ، كوكب ظاهر است ؛

I

واگر مساوى أو باشد ، كوكب در ابتداى ظهور واختفاست ؛ واگر كمتر از أو بود ، مخفى است در زير شعاع آفتاب .

I

نوع دوم : به حسب خاصهء معدله ؛ وآن چنان بود كه هر كوكبى را

I

از كواكب علوي ، حد رؤيت معين است ؛ وآن بعد ايشان « 1 » است از ذروهء مرئى كه صفر حمل

I

است بر توالى بروج خاصه بر خلاف توالى . وآن بعد ، زحل را / ك درجه است ؛ ومشترى را

I

/ يد ؛ ومريخ را / يجح . يعنى اين ابعاد كواكب را از ذروه بر توالى باشد آن ابتداى ظهور ايشان

I

بود در مشرق ؛ واگر بر خلاف توالى باشد آن ابتداى اختفاى ايشان بود در مغرب .

وهمچنين

I

هر كوكبى را از دو كوكب سفلى نيز حد رؤيت معين است ؛ وآن بعد ايشان است از ذروه وحضيض

I

تدوير چنان كه بعد زهره از ذروه بر توالى وبر خلاف توالى هست چندين / كد درجه ؛

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] انشان