زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٤٨

فصل أول : در ذكر مقدماتى كه بدان احتياج است

ثمن ساعت ، چهار دقيقه بر قمر معدل افزائيم وباقي عمل تمام كنيم .

فصل چهارم : در معرفت I

فصل چهارم : در معرفت

I

أصابع نور هلال از قطر قمر

وطريق أو چنان است كه قوس نور را بر پانزده قسمت كنيم تا أصابع

I

نور حاصل آيد .

طريقي ديگر : بعد معدل را بر ده قسمت كنيم أصابع نور حاصل آيد .

فصل 5 : I

فصل 5 :

I

در تعيين موضع هلال بر آسمان

وطريق أو چنان است كه چون سمت هلال بيرون آورده باشيم

I

وارتفاع مريى را به تحقيق رسانيده ، جهت سمت هلال را معين كنيم به دايرهء هندى يا به أسطرلاب

I

مسمت يا غير مسمت . وعمودى بر سطح دايرهء أفق قايم كنيم وربع ارتفاع را يا أسطرلاب را

I

بر آن عمود ثابت گردانيم چنان كه طرف عضاده به جهت سمت هلال باشد . آن گاه طرف عضاده را

I

بر مثل ارتفاع مرئى قمر نهيم بعد از غروب آفتاب به ثمن ساعتي كه به مكيال زمان معلوم كرده

I

باشيم . وبه نظر از هر دو ثقبهء دو لبنهء عضاده به آسمان نگاه كنيم آنجا كه موقع نظر ما بود بر آسمان ،

I

موضع هلال باشد كه ببينيم اگر هوا صافي باشد وحجابى مانع نشود ونظير نيز بود .

ودر اعمالي

I

كه در اين باب ذكر رفت قول خازنى به تحقيق نزديك‌تر است ؛ واين ضعيف آن را به كرات تجربه

I

كرد در بعضي أوقات كه رؤيت هلال محسوب موافق مرئى نمىآمد به اعمال ديگر وبه عمل زيج

I

ايلخانى نيز .

باب دهم : در معرفت ظهور واختفاى كواكب متحيره ، به حساب وبه جدول I

باب دهم : در معرفت ظهور واختفاى كواكب متحيره ، به حساب وبه جدول

I

وآن چهار فصل است :

فصل أول : در ذكر مقدماتى كه بدان احتياج است

فصل أول : در ذكر مقدماتى كه بدان احتياج است

وآن سه مقدمه است :

I

مقدمهء أول : معرفت درجهء طلوع وغروب باشد ؛ چنان كه در باب هشتم اين مقالت

I

بيان كرده‌ايم . واگر اين عمل به تقريب خواهيم كردن از برابر درجهء تقويم كوكب درآئيم در جدول

I

اختلافات مطالع ومغارب در أقاليم ، به ازاى إقليم ما اجزا ودقايق اختلافات

I

برگيريم وآن را در عرض كوكب منحط ضرب كنيم تا تعديل حاصل آيد . پس اگر درجهء غروب

I

كوكب خواهيم كه بدانيم اين تعديل را بر تقويم أو زيادت كنيم اگر عرض أو شمالي باشد ؛