زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٤٧

فصل 3 : در بيان تصحيح اين چهار قوس مفرد به حسب « 2 » I

از حد أول كم كنيم تا قوس رؤيت حاصل آيد . اگر خواهيم فضله را از تعديل بيندازيم ، آنچه باقي ماند حصهء

I

قوس رؤيت باشد . آن را ضرب كنيم در حد أول ، وحاصل را بر تعديل قسمت كنيم تا قوس رؤيت

I

بيرون آيد . آن گاه نظر كنيم به انحطاط شمس اگر مساوى بود با قوس رؤيت يا بيشتر ، هلال

I

توان ديدن ؛ واگر كمتر باشد ، رؤيت ممكن نبود . وچون معلوم شود كه رؤيت ممكن است اگر چنان كه

I

عمل به جدول أول كرده‌ايم ، رؤيت هلال شايع باشد كه همهء خلايق ببينند . واگر از جدول ثاني

I

كرده باشيم ، وقتي كه هوا صافي باشد ابصار معتدل وحاد ببينند . واگر از جدول ثالث كرده باشيم ،

I

اگر هوا صافي باشد ابصار حاد ببينند وآن نادر بود .

قول أصحاب زيج ايلخانى آن است كه عرض

I

قمر را در زمان غروب آفتاب در سى وشش دقيقه ضرب كنيم تا انحراف حاصل شود . آن را

I

بر تقويم قمر افزائيم اگر عرض شمالي بود ؛ واز أو كم كنيم اگر جنوبي باشد تا قمر معدل حاصل آيد به وقت

I

غروب شمس . آن گاه مطالع نظير آفتاب غروب را از مطالع نظير قمر معدل كم كنيم تا بعد معدل

I

حاصل آيد . وبعد ميان نيرين بگيريم در وقت غروب تا بعد سوا حاصل شود . آن گاه نظر كنيم اگر بعد معدل ميان

I

ده درجه ودوازده درجه باشد وبعد سوا از ده درجه بيشتر بود ، هلال توان ديدن باريك ،

I

اگر هوا صافي باشد ؛ والّا نتوان ديدن ديد تا بعد معدل دوازده درجه يا زيادت نشود .

I

واينجا ممكن الرؤية بايد نوشتن . وبه اين قول عمل نشايد كردن در تقاويم الّا به قول معتدل

I

چنان كه اگر بعد معدل ميان دوازده وچهارده باشد ، هلال معتدل باشد ؛ واگر ميان

I

چهارده وشانزده بود ، هلال روشن ؛ واگر ميان شانزده وهژده بود ، هلال ظاهر باشد ؛

I

واگر بيشتر باشد ، هلال سخت ظاهر بود ؛ وجهت هلال جهت عرض باشد .

وتحقيق اين

I

عمل آن است كه عرض مرئى قمر را در / لو دقيقه ضرب كنيم تا انحراف حاصل آيد . آن را بر موضع

I

قمر مصحح به اختلاف منظر طول افزائيم يا نقصان كنيم تا قمر معدل حاصل آيد . آن گاه به جهت