زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٤٦

فصل 3 : در بيان تصحيح اين چهار قوس مفرد به حسب « 2 » I

از قوس نور جدول كمتر باشد ، رؤيت هلال ممكن نبود . واگر مساوى غايت بعد باشد

I

يا بيشتر ، هلال را پيش از غروب شمس توان ديدن احتياج نباشد به عمل . واگر بيشتر از قوس نور

I

جدولى بود وكمتر از غايت بعد ، در اين صورت احتياج باشد به تعديل . وطريق أو آن است

I

كه ضرب كنيم تمام بعد قمر را از مسقط عمود نور در قوس نور جدولى ، وحاصل را قسمت

I

كنيم بر 360 . آنچه حاصل آيد انحطاط مصحح باشد ، آن را نگاه داريم . آن گاه فضل ميان قوس نور

I

كه به حساب بيرون آورده‌ايم وميان قوس نور جدولى ، بگيريم وآن را ضرب كنيم در انحطاط

I

مصحح محفوظ ؛ وحاصل را قسمت كنيم بر تعديل جدولى تا تعديل ثاني بيرون آيد . آن گاه نظر كنيم

I

اگر فضل قوس نور حسابي راست ، كم كنيم تعديل ثاني را از انحطاط مصحح ؛ واگر فضل قوس نور

I

جدولى راست ، بر أو افزائيم ؛ آنچه حاصل آيد بعد از زيادت يا نقصان انحطاط محصا باشد .

I

آن گاه نظر كنيم به قوس انحطاط كه در وقت غروب قمر به حساب بيرون آورده‌ايم اگر مساوى انحطاط

I

محصا باشد يا بيشتر ، هلال توان ديدن ؛ واگر كمتر بود رؤيت ممكن نباشد .

قول خازنى : وأو نيز

I

قوس انحطاط را معدل مىگرداند به قوس نور ، وطريق أو آن است كه درآئيم از برابر خاصهء معدله

I

يا بهت قمر در جدول حدود رؤيت خازنى ، واز هر سه جدول حد رؤيت برگيريم حد أول

I

وثاني نگاه داريم . آن گاه نظر كنيم به قوس نور كه به حساب بيرون آورده‌ايم در زمان

I

غروب قمر اگر چنان كه كمتر باشد از حدود أول اين سر جدول ، رؤيت هلال ممكن نباشد .

I

واگر مساوى حد ثاني حد بود يا بيشتر ، هلال پيش از غروب شمس توان ديدن . واگر بيشتر

I

از حدّ أول وكمتر از حد ثاني ، حد أول را از اين سه جدول هر كدام بدو نزديك‌تر بود ، از قوس

I

نور بكاهيم وآن را فضله خوانيم . آن گاه حد أول را از حد ثاني كم كنيم آنچه باقي ماند آن را فضلهء تعديل نام

I

نهاديم . آن گاه فضله را در حد أول ضرب كنيم وبر تعديل قسمت كنيم آنچه حاصل آيد آن را ابدا