زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٤٥

فصل 3 : در بيان تصحيح اين چهار قوس مفرد به حسب « 2 » I

أو از عرض جدول ، وتعديل برگيريم معدل به تعديل ما بين السطرين وآن را محفوظ گوئيم . آن گاه از

I

برابر خاصهء معدله درآئيم در جدول ، دقايق نسب زايده برگيريم اگر فضل زايد بود ؛ ودقايق

I

نسب ناقصه اگر فضل ناقص باشد . وآن را در محفوظ منحط ضرب كنيم تا تعديل حاصل آيد . آن را بر قوس

I

رؤيت وسطى افزائيم اگر فضل ناقص بود ؛ واز أو كم كنيم اگر زايد باشد تا قوس رؤيت مصحح

I

حاصل آيد . آن گاه نظر كنيم به قوس مكث اگر مساوى قوس رؤيت مصحح باشد يا بيشتر ، هلال توان

I

ديدن ؛ واگر كمتر باشد ، نتوان .

نوع دوم : نظر كنيم به قوس نور كه به حساب بيرون آورده‌ايم اگر مساوى

I

اين باشد / يج‌م پس قوس رؤيت وسطى كه هست چندين / ىن معدل باشد ؛ واگر قوس نور مساوى / يج‌م نباشد احتياج افتد به تعديل .

وطريق أو چنان است كه فضل ميان قوس نور و / يج‌م بگيريم ونظر كنيم تا فضل كدام راست . پس اگر فضل قوس نور را بود ، فضل زايد باشد ؛ واگر نبود ،

I

فضل ناقص باشد . آن گاه از برابر فضل تعديل برگيريم وآن را محفوظ خوانيم . واز برابر خاصهء

I

معدله ، دقايق نسب زايده اگر فضل زايد بود ، ودقايق نسب ناقصه اگر فضل ناقص باشد ؛ وآن را

I

در محفوظ منحط ضرب كنيم تا تعديل حاصل آيد . آن را بر درجهء غروب قمر افزائيم اگر فضل زايد بود ؛

I

واز أو كم كنيم اگر ناقص باشد . آنچه حاصل آيد مطالع نظير أو بگيريم به بلد ، وفضل ميان مطالع نظير درجهء

I

غروب قمر واين مطالع بگيريم تا تعديل معدل حاصل آيد . آن را زيادت كنيم بر قوس رؤيت

I

وسطى كه هست / ىن اگر فضل ناقص بود ، واز أو بكاهيم اگر « 1 » زايد باشد تا قوس رؤيت مصحح

I

حاصل آيد . آن گاه نظر كنيم به قوس مكث اگر مساوى قوس رؤيت مصحح باشد يا بيشتر ، هلال توان

I

ديدن ؛ واگر كمتر از اين باشد نتوان ديد .

قول ثابت بن قره حرّانى : وأو قوس انحطاط را

I

معدل مىگرداند به قوس نور ، وطريق أو آن است كه از برابر خاصهء معدله درآئيم در جدول

I

حدود رؤيت ثابت ، وقوس نور وتعديل وغايت بعد برگيريم ونگاه داريم هر يكى جدا جدا .

I

آن گاه نظر كنيم به قوس نور كه در زمان غروب قمر به حساب بيرون آورده‌ايم اگر چنان كه

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] از