زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٤٤

فصل 3 : در بيان تصحيح اين چهار قوس مفرد به حسب « 2 » I

استخراج تعديل ؛ چون خواهيم كه تعديل هر يك از اين چهار قوس

I

استخراج كنيم ، از برابر خاصهء معدلهء قمر ، دقايق تقويم برگيريم

I

وآن را در تفاضل هر يك ضرب كنيم تا تعديل حاصل آيد . از آن هر « 1 »

I

قوسي دايماً آن تعديل را از آن قوس بكاهيم تا قوس

I

معدل شود به حسب موضع ماه در فلك تدوير .

طريقي ديگر : از بهت قمر در آن شبانروز / يامح كم كنيم وباقي را در تفاضل هر يكى

I

ضرب كنيم وبر / ج‌ها قسمت كنيم تا تعديل حاصل آيد . آن را از اين قوس‌ها بكاهيم تا معدل شود .

I

آن گاه نظر كنيم به آن قوس‌ها كه در أول شب سىام عربى بيرون آورده‌ايم به حساب ؛ اگر مساوى

I

اين قوس‌ها بود يا بيشتر ، رؤيت هلال ممكن بود ؛ واگر كمتر از اين قوس‌ها بود ، رؤيت ممكن نباشد .

I

واگر بعضي دلالت كند به رؤيت وبعضي نكند ، حكم بر أغلب كنيم . وبيشتر اعتماد بر عدد مركبى است

I

كه از قوس نور وقوس انحطاط حاصل آيد ، چنان كه بيان كرده‌ايم ، نه بر قوس‌هاى ديگر ؛ زيرا كه اگر

I

قوس نور زيادت از بيست وچهار درجه مىشود ، هلال را پيش از غروب آفتاب مىتوان

I

ديدن ؛ با آنكه قوس مكث وانحطاط وارتفاع در بعضي أوضاع منطقه البروج ودر بعضي بقاع ،

I

اقتضاى آن نمىكند . قول بتانى آن است كه أو اعتماد بر قوس مكث مىكند وآن را معدل مىگرداند

I

به قوس نور به دو نوع :

نوع أول : نظر كنيم به قوس نور كه به حساب بيرون آورده‌ايم ؛ اگر چندين باشد

I

/ يب‌ى ، پس قوس رؤيت وسطى كه هست / يامه معدل باشد ؛ واگر قوس نور بيش از اين مبلغ

I

باشد يا كمتر از اين ، پس احتياج افتد به تعديل . وطريق أو چنان است كه فضل بگيريم ميان قوس نور

I

و / يب‌ى . پس اگر قوس نور زيادت باشد ، فضل زايد بود ؛ واگر كمتر باشد ، فضل ناقص بود . آن گاه

I

درآئيم در جدول تعديل رؤيت بتانى ، از برابر اجزاى فضل از طول جدول ، واز برابر دقايق

( 1 ) . " هر " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .