زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٤٣

فصل 3 : در بيان تصحيح اين چهار قوس مفرد به حسب « 2 » I

فصل دوم : در بيان أقاويل جماعتى كه رؤيت هلال را به مجرد اين چهار قوس مفرد حكم I

فصل دوم : در بيان أقاويل جماعتى كه رؤيت هلال را به مجرد اين چهار قوس مفرد حكم

I

مىكنند بي آنكه تعديل كنند

قول بعضي از أهل كتاب آن است كه قوسي نور از ده درجه است تا دوازده

I

درجه ، هرگاه كه اين حدود زيادت شود رؤيت هلال ممكن باشد .

قول أهل هند وچين « 1 » ومحمد

I

بن موسى خوارزمي آن است كه اگر قوس مكث دوازده درجه بود يا بيشتر ، رؤيت هلال ممكن باشد .

I

واز أو سعيدى روايت مىكند كه اگر نيز قوس انحطاط هشت جزو وچهل دقيقه بود يا بيشتر ،

I

رؤيت هلال ممكن باشد .

قول كيا كوشيار آن است كه قوس نوزده جزو باشد ، قوس ارتفاع

I

مرئى شش جزو ، وقوس انحطاط از هفت جزو ونيم تا هشت جزو . اگر اين قوس‌ها در اين

I

حدود باشند همه يا بيشتر ، رؤيت هلال ممكن بود .

ونيز مىگويد اگر مجموع قوس نور وقوس

I

انحطاط ، هژده درجه باشد يا بيشتر ، رؤيت هلال ممكن باشد . واگر به حسب هر دو قول اقتضاى

I

رؤيت كند ، كنيم به رؤيت هلال مطلقاً .

فصل 3 : در بيان تصحيح اين چهار قوس مفرد به حسب « 2 » I

فصل 3 : در بيان تصحيح اين چهار قوس مفرد به حسب « 2 »

I

موضع قمر در فلك تدوير

از أقاويل أصحاب اين صنعت ، قول جمهور آن است كه

I

تقدير اين چهار قوس در وقتي كه ماه در ذروهء تدوير باشد بزرگ‌تر از آن مىباشد كه در حضيض .

I

بدان سبب كه جرم ماه در ذروهء تدوير كوچك‌تر از آن مىنمايد كه در حضيض . پس تا آن قوس‌ها

I

آنجا بزرگ‌تر نبود رؤيت ممكن نباشد . وبزرگى وكوچكى قوس‌ها اين است كه بيان مىكنيم چنان كه

I

أول ، قوس نور باشد وأو از ده جزو باشد تا دوازده جزو . ودوم ، قوس مكث بود وأو

I

از هشت جزو وبيست دقيقه بود تا دو جزو . سوم ، قوس انحطاط باشد وآن از هفت جزو

I

وسى دقيقه بود تا « 3 » نه جزو . چهارم ، قوس ارتفاع مرئى وآن از شش جزو وچهل دقيقه باشد

I

تا هشت جزو به تقريب . ومقدار اين چهار قوس را در جدول نهاديم بدان اعتبار كه قمر در ذروهء

I

تدوير بود . واگر خواهيم كه به حسب موضع قمر در فلك تدوير در هر وقتي بدانيم ، احتياج افتد به تعديل .

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] حين ( 2 ) . [ در أصل نسخه : ] به حسب ( 3 ) . [ در أصل نسخه : ] يا