زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٤١

فصل أول : در بيان مقدمات آن

تقويم نيرين استخراج كنيم به همان طريق كه در مقدمهء أول بيان كرديم . تحقيق اين عمل آن است كه سبق

I

قمر حقيقي را در ساعتي از اجزاى ساعات حقيقي آن شبانروز بكاهيم تا سبق ساعات

I

حقيقي حاصل شود . آن گاه بعد ميان نيرين در زمان غروب شمس رؤيت به مطالع فلك مستقيم

I

معلوم كنيم ، وآن را با نصف قوس النهار جزو آفتاب در آن زمان جمع كنيم . وحاصل را بر آن سبق ساعات

I

حقيقي قسمت كنيم تا ساعات بعد معدل حاصل آيد از نصف النهار مقدم تا زمان غروب جزو قمر

I

به تقريب . بر اين ساعات نيرين را تقويم كنيم . وديگر بار به حسب اين تقويم نيرين را بعد معلوم كنيم به مطالع

I

فلك مستقيم ، وآن را بر نصف قوس النهار جزو شمس در اين زمان افزائيم . وحاصل را ديگر بار بر آن سبق

I

ساعت حقيقي قسمت كنيم تا ساعات بعد حاصل آيد از نصف النهار مقدم تا زمان غروب درجهء تقويم

I

قمر حقيقي .

مقدمهء سوم : در تصحيح موضع قمر به اختلاف منظر در طول وعرض از جداول ثاون اسكندرانى

I

واستخراج عرض قمر مرئى . چنان كه پيش از اين در باب كسوف بيان كرده‌ايم مىبايد كه آن را به دقايق

I

اختلاف تدوير يا بهت قمر معدل گردانيم .

مقدمهء چهارم : در معرفت درجهء غروب قمر به حسب عرض

I

مرئى أو . وطريق اين عمل همان است كه در فصل سوم از باب هشتم از اين مقالت بيان كرده‌ايم .

اما نوع

I

ديگر به تقريب ، وآن چنان بود كه بعد از آنكه در آن وقت ، عرض إقليم رؤيت استخراج كرده باشيم

I

چنان كه در فصل سوم از باب سيزدهم از مقالت سوم بيان كرده‌ايم ودر فصل چهارم از باب چهارم

I

از اين مقالت نيز به نوعي ديگر ذكر كرده‌ايم ، آن گاه جيب عرض قمر مرئى را با ضرب كنيم در جيب عرض إقليم

I

رؤيت ؛ وحاصل را قسمت كنيم بر جيب تمام عرض إقليم رؤيت تا جيب تعديل حاصل آيد . قوس أو بگيريم

I

در جدول جيب تا تعديل حاصل آيد .

واگر خواهيم از برابر درجهء غروب قمر از جدول اختلافات مطالع

I

ومغارب از برابر إقليم ما اجزا ودقايق برگيريم وآن را در عرض مرئى قمر ضرب كنيم منحط تا تعديل

I

حاصل آيد . آن گاه نظر كنيم به عرض قمر مرئى اگر شمالي باشد ، تعديل را بر موضع مصحح أو زيادت كنيم ؛ واگر جنوبي