زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٣٨

فصل 3 : در معرفت طول بلد از غايت I

واگر موافق نبود ، فضل ما بين مطالع هر دو تقويم به فلك مستقيم بگيريم تا تفاوت ما بين الطولين

I

حاصل آيد . پس بنگريم اگر چنان كه فضل مطالع تقويم مرصود راست ، آن تفاوت ما بين الطولين را

I

بر طول مراغه افزائيم ؛ واگر مطالع تقويم محسوب راست ، از أو كم كنيم تا طول بلد مطلوب حاصل آيد .

I

واگر بلدي را خواهيم كه به حسب رصد خسوفات قمري بدانيم أزمان خسوف را در آن شهر كه طول أو

I

معلوم نيست به رصد معلوم كنيم وببينيم اگر آن أزمان است كه از زيج به طول مراغه عمل كرده‌ايم ، پس طول

I

آن شهر مساوى طول مراغه بود . واگر مساوى نيست ، فضل ميان ساعات مرصود ومحسوب معلوم

I

كنيم وآن را دايماً بر پانزده قسمت كنيم تا تفاوت ما بين الطولين حاصل آيد . پس نظر كنيم اگر چنان كه فضل ساعات

I

مرصود ومحسوب معلوم كنيم وآن را دايماً بر پانزده قسمت كنيم يا در چهار - - - - - - - - - ضرب كنيم تا تفاوت ما بين

I

الطولين حاصل آيد . پس نظر كنيم اگر چنان كه فضل ساعات مرصود راست ، آن تفاوت را

I

بر طول مراغه افزاييم ؛ واگر فضل ساعات محسوب راست ، از أو كم كنيم تا طول شهر مطلوب حاصل آيد

I

به تحقيق .

اما معرفت طول وعرض شهرها به حسب مسافت ميان ايشان چنان است كه هر بيست

I

ودو فرسنگ وتسع فرسنگى را يك درجه گيريم تا تعديل ما بين الطولين يا ما بين العرضين حاصل

I

شود به تقريب ميان دو شهر . نوع ديگر حصهء يك فرسنگ ، دو دقيقه وچهار ثانيه باشد . بدين تقدير

I

پس چون فرسنگ‌ها مسافت را در اين مقدار ضرب كنيم همان تعديل حاصل شود . پس اگر چنان كه شهر

I

معلوم ، شرقي است آن تفاوت را بر طول أو دايماً افزاييم ؛ واگر غربى است ، از أو بكاهيم تا طول شهر مطلوب

I

حاصل آيد به تقريب . وهمچنين نيز اگر شهر معلوم ، جنوبي است آن تفاوت را بر عرض أو افزائيم ؛ و

I

اگر شمالي است ، بكاهيم تا عرض شهر مطلوب حاصل آيد به تقريب . وبيشتر أطوال وعروض بلدان را

I

كه در زيجات نهاده‌اند به اين طريق بيرون آورده‌اند . پس بر منجم واجب باشد كه در هر شهري كه بود

I

طول وعرض آن شهر را به رصد معلوم كند واعتماد بر نقل كتب نكند تا در اعمال أو از محسوب