زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٣٧

فصل 3 : در معرفت طول بلد از غايت I

وبه جهت غايت ارتفاع آفتاب جدولى نهاديم به عرض مراغه . واگر خواهيم تا غايت ارتفاع

I

أو به حسب عرض ديگر از آنجا معلوم كنيم فضل ما بين العرضين بگيريم ، وآن را بدان ارتفاع كه از جدول

I

گرفته‌ايم برافزائيم ، اگر عرض ديگر كمتر از عرض مراغه باشد ؛ واز أو كم كنيم ، اگر بيشتر بود تا ارتفاع حاصل

I

آيد به حسب آن عرض .

فصل 2 : در معرفت عرض بلد از غايت ارتفاع كوكب

فصل 2 : در معرفت عرض بلد از غايت ارتفاع كوكب

وطريق اين

I

عمل چنان است كه نظر كنيم به ميل يا بعد كوكب وغايت ارتفاع در جهت جنوب باشد از سمت الرأس

I

وميل يا بعد شمالي بود از معدل النهار ، آن را از غايت ارتفاع كم كنيم ؛ واگر جنوبي باشد ، بر أو افزائيم

I

تا تمام عرض بلد حاصل آيد . آن را از ربع دور بكاهيم تا عرض بلد حاصل شود . واگر غايت ارتفاع

I

كوكب در جهت شمال بود از سمت الرأس ، آن را با ميل يا بعد جمع كنيم . آنچه حاصل آيد اگر نود درجه باشد ،

I

آن بلد را عرض نبود ؛ واگر زيادت از نود درجه بود ، نود درجه از آن بيندازيم . آنچه بماند عرض بلد

I

باشد در شمال از معدل النهار . واگر غايت ارتفاع كوكب نود درجه باشد ، عرض بلد مساوى

I

ميل يا بعد بود از معدل النهار . واگر كوكب ابدى الظهور باشد ارتفاع أعلى وأسفل أو را با هم

I

جمع كنيم وآن حاصل را تنصيف كنيم تا عرض بلد حاصل آيد . واگر كوكب مماس أفق شود در هر دورى

I

وأو را يك ارتفاع بيش نبود ، آن را تنصيف كنيم تا عرض بلد حاصل آيد . وبه جهت اين جدولى

I

نهاديم كه طول وعرض شهرها از آنجا معلوم مىشود .

فصل 3 : در معرفت طول بلد از غايت I

فصل 3 : در معرفت طول بلد از غايت

I

ارتفاع آفتاب وغير آن به طريق رصد

وآن چنان است كه از ربعي كه منقسم باشد به دقايق ،

I

غايت ارتفاع معلوم كنيم وفضل ميان أو وتمام عرض بلد بگيريم تا ميل شمس حاصل آيد . آن را

I

در جدول ميل أول ، مقوس كنيم تا تقويم آفتاب حاصل شود در آن نصف النهار بر آن طول .

I

آن گاه تقويم شمس استخراج كنيم در آن نصف النهار به طول مراغه از زيج ، ونظر كنيم اگر هر دو تقويم

I

موافق تقويم يكديگر باشند به درجات ودقايق ، پس طول بلد مرصود ، مساوى طول مراغه باشد .