زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٣٢

باب 5 : در معرفت بعد كواكب از معد [ ل ] النهار

به بلد بر توالى بروج . واگر مطالع اجزاى ربع أول را به بلد بر توالى بروج از دور بيندازيم ، مطالع اجزاى

I

ربع چهارم حاصل آيد به بلد بر خلاف توالى بروج . وچون فضل ميان مطالع بلدي واستوائى

I

بگيريم ، تعديل النهار حاصل آيد . واگر فضل ميان مطالع بلدي وفلكى بگيريم ، نصف قوس النهار حاصل

I

آيد . وتمام أو تا ربع دور ، تعديل النهار باشد . واز اين اعمال تصحيح جداول مطالع توان كردن اگر خبطى

I

به آن راه يافته باشد .

فصل 4 : در معرفت مطالع بلد بي استعمال تعديل النهار ومطالع فلك I

فصل 4 : در معرفت مطالع بلد بي استعمال تعديل النهار ومطالع فلك

I

مستقيم

وطريق أو آن است كه قسمت كنيم جيب عرض بلد را بر جيب تمام ميل جزو مفروض منحط ،

I

وحاصل را قوس بگيريم در جدول جيب . وبر ميل ثاني تربيع أيمن آن جزو افزائيم اگر ميل ثاني جنوبي

I

باشد ؛ وفضل ميان هر دو بگيريم اگر شمالي بود تا ارتفاع قطب فلك البروج حاصل آيد . تمامش

I

بگيريم تا ربع دور ، وجيب آن را ضرب كنيم در جيب جزو مفروض وقسمت بر جيب تمام عرض بلد تا جيب

I

مطالع جزو مفروض حاصل آيد . قوسش بگيريم در جدول جيب تا مطالع جزو مفروض حاصل

I

آيد به بلد . وما مطالع بلد آن را به تفاضل يك يك درجه تا منتهاى معظم عمارت ، يعنى تا پنجاه وچهار

I

درجهء عرض به تحديد استخراج كرديم ونهاديم تا به وقت حاجت معد باشد . ومطالع ده ده درجه يا پنج

I

پنج درجه استخراج كنيم ، بسط كردن آن به قوس الخلاف چنان بود كه بسط كردن تقويم كواكب ؛

I

وذكر آن بعد از اين كرده شود .

باب 5 : در معرفت بعد كواكب از معد [ ل ] النهار

باب 5 : در معرفت بعد كواكب از معد [ ل ] النهار

وآن قوسي باشد

I

از دايرهء ميل ، ميان كوكب ودايرهء معدل النهار در جهت أقرب ؛ وطريق أو آن است كه ميل ثاني

I

درجهء كوكب وعرض أو معلوم كنيم اگر چنان كه هر دو در يك جهت باشند از شمال يا جنوب ،

I

هر دو را با هم جمع كنيم . واگر در دو جهت مختلف باشند ، فضل أكثر بر أقل بگيريم تا حصهء بعد حاصل

I

آيد ؛ وجهت أو جهت مجموع بود يا جهت أكثر . جيب أو بگيريم ونگاه داريم آن گاه به استخراج آن

I

شروع كنيم . وآن بر سه نوع باشد :

نوع أول : بعد درجهء كوكب از نقطهء انقلابى كه بدو نزديك‌تر