زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٣١

فصل 3 : در معرفت مطالع بلد از تعديل النهار

اين قوس‌هاى متساوي بود ، مطالع آن قوس‌ها نيز به نسبت با يكديگر متساوي باشد . ومجموع مطالع فلكى

I

مساوى مجموع مطالع بلدي باشد . وچون مطالع يك ربع استخراج كنيم از آنجا مطالع أرباع باقي استخراج

I

توانيم كرد ، چنان كه در فصل سوم ذكر كنيم .

فصل 3 : در معرفت مطالع بلد از تعديل النهار

فصل 3 : در معرفت مطالع بلد از تعديل النهار

ومطالع

I

فلك مستقيم بگيريم مطالع آن جزو كه خواهيم به فلك مستقيم ، ونود درجه از أو كم كنيم يا دويست وهفتاد

I

درجه بر آن افزائيم تا مطالع آن جزو حاصل آيد به خط استوا ؛ يعنى كه مبدأ آن از أول حمل بود . آن گاه

I

نظر كنيم اگر آن جزو شمالي باشد ، تعديل النهار از أو كم كنيم ؛ واگر جنوبي باشد ، بر أو افزائيم تا مطالع آن جزو

I

حاصل آيد به بلد مفروض . ودر أفق جنوبي بعكس اين بايد كردن . به عبارتى ديگر مطالع آن جزو كه خواهيم

I

بگيريم به فلك مستقيم وآن را به دو موضع بنهيم . آن گاه نظر كنيم اگر آن جزو شمالي باشد ، تعديل النهار را با ربع دور

I

جمع كنيم ومجموع را از موضع أول كم كنيم وبر موضع ثاني افزائيم تا از موضع أول ، مطالع آن جزو حاصل آيد

I

به بلد ؛ واز موضع دوم ، مطالع نظير أو . ودر أفق جنوبي بعكس اين بايد كردن .

فايده : تعديل النهار اجزاى

I

ربع أول وسوم بر توالى بروج ، مساوى تعديل النهار اجزاى ربع دوم وچهارم بود بر خلاف توالى .

I

مثلًا : تعديل النهار ده درجهء حمل وميزان ، مساوى تعديل النهار بيست درجهء سنبله وحوت است ؛ وهمچنين

I

تعديل النهار ده درجهء ثور وعقرب ، مساوى تعديل النهار بيست درجهء أسد ودلو است وباقي

I

بر اين قياس است . پس اگر تعديل النهار ربع أول ومطالع أو به خط استوا معلوم كرده باشيم ، تعديل

I

النهار اجزاى اين ربع را از مطالع اجزاى أو به خط استوا كم كنيم ؛ مطالع اجزاى أو حاصل آيد به بلد

I

بر توالى بروج . باز چون تعديل النهار اجزاى اين ربع را با مطالع اجزاى أو به خط استوا بر توالى بروج

I

جمع كنيم ، اگر آن را از نصف دور بيندازيم ؛ مطالع اجزاى ربع دوم حاصل آيد به بلد بر خلاف توالى

I

بروج . واگر آن را بر نصف دور افزائيم ، مطالع اجزاى ربع سوم حاصل آيد به بلد بر توالى بروج . اما

I

اگر مطالع اجزاى ربع دوم را به بلد بر خلاف توالى از دور كم كنيم ، مطالع اجزاى ربع سوم حاصل آيد