زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٢٦

فصل دوم : در بيان معرفت آلتى كه در اين I

بلكه ميل أو به جميع جوانب يكسان باشد ، دايره‌اى كه دانيم به هر مقدار كه خواهيم ؛ ومقياسى بر مركز أو قايم

I

كنيم طولش چند ربع قطر دايره . ودر حدود أوايل روز نگاه داريم تا سايهء سر مقياس

I

بر محيط اين دايره افتد . بر موقع ظل ، سر مقياس به محيط آن دايره برسد نشانى كنيم در جهت

I

شرق . آن گاه از نشان أول تا نشان دوم خطى مستقيم بكشيم ، واين خط موازى خط مشرق

I

ومغرب بود در اين دايره . وچون بر منتصف اين خط ، قطري بيرون آوريم در اين دايره

I

كه با اين خط تقاطع كنند « 1 » بر زواياى قايمه ، آن خط نصف النهار باشد . وچون به خط نصف النهار ،

I

قطري كه موازى خط أول بود اين دايره را به چهار قسم متساوي كنيم اين قطر ديگر ، خط مشرق و

I

مغرب بود . ونقطه‌هاى مشرق ومغرب اعتدال از محيط اين دايره ، موضع تقاطع اين خط

I

بود با محيط دايره . ونقطه‌هاى شمال وجنوب از محيط اين دايره موضع تقاطع خط نصف

I

النهار باشد با محيط . دايرهء هندى گويند واين موازى دايرهء أفق باشد وقايم مقام أو . وچون

I

اين دايره را به سيصد وشصت قسمت كنيم آن اقسام را اقسام سمت خوانيم ؛ وابتداى شمار

I

آن اقسام ، از نقطه‌هاى مشرق ومغرب كنند .

فصل دوم : در بيان معرفت آلتى كه در اين I

فصل دوم : در بيان معرفت آلتى كه در اين

I

عمل به كار آيد

وسهل‌ترين آلتى كه در اين عمل به كار آيد آن است كه ربعي بسازيم ، بزرگى چندان كه

I

آن را به پنج هزار وچهارصد قسم بتوانيم كردن ، يعنى منقسم شود به دقايق نود درجه . ومسطره بر آنجا

I

گردان كنيم چنان كه شبيه باشد به نيمهء عضادهء أسطرلاب كه يك طرف أو بسته باشد به قطب . و

I

قوسي بر مركز ربع كه بر آنجا مىگردد ودو لبنه مانند لبنه‌هاى أسطرلاب نزديك به دو جانب آن

I

مسطره قايم گردانيم مثقوب به دو ثقبه : يكى به غايت دقيق ، به جهت ارتفاع آفتاب ؛ وديگر فراخ‌تر ،

I

به جهت ارتفاع كواكب . واگر به وقت گرفتن ارتفاع ، آن ربع را قايم گردانيم بر خط نصف

I

النهار ، آنچه يافت شود غايت ارتفاع شمس يا كوكب باشد . واگر به وقت گرفتن ارتفاع ،

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] كنيد