زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٢٥

نوع دوم :

عرض كوكب سريع السير كمتر باشد حال بعكس آن بود كه ذكر كرديم . واگر عرض ايشان در دو جهت مختلف

I

بود ، نظر كنيم به عرض كوكب سريع السير اگر جنوبي باشد جنوبي آن ديگر گذرد ؛ واگر شمالي أو گذرد .

ومعرفت

I

ساعات بَدو ووسط وتمام انجلا به همان طريق استخراج كنيم كه در كسوف گفته‌ايم . چون اينجا نيز

I

بهت كوكب وسبق أو وقطر أو ودقايق كسوف كوكب معلوم است حاجت به شرح زيادة نيست .

I

زيرا كه هر كه اعمال كسوف آفتاب را نيك استحضار كند به قوت آن استنباط ، اين عمل تواند كرد .

I

مقالت چهارم : در معرفت أوقات واستخراج طالع‌هاى رصدى وتخمينى ، I

مقالت چهارم : در معرفت أوقات واستخراج طالع‌هاى رصدى وتخمينى ،

I

ومواضع كواكب در طول وعرض در آن أوقات به طريق رصد ، وتصحيح أوساط حركات ايشان

I

ووسط جوزهر وخاصهء سفلين وشناختن طول وعرض شهرها ودانستن

I

ديگر أوضاع كه كوكب را به حسب اشكال فلكى واقع شود وتوابع آن

وآن بيست باب است :

I

باب أول : در معرفت غايت ميل أعظم وعرض بلد به طريق رصد

باب أول : در معرفت غايت ميل أعظم وعرض بلد به طريق رصد

وآن سه فصل است :

I

فصل أول : در ذكر مقدماتى كه به تقدمه در آن احتياج است

فصل أول : در ذكر مقدماتى كه به تقدمه در آن احتياج است

در اين مطلوب أول به معرفت خط

I

نصف النهار احتياج است ومعرفت آن را به دو نوع اينجا بيان كنيم :

نوع أول : به طريق ارتفاع آفتاب I

نوع أول : به طريق ارتفاع آفتاب

I

وآن چنان باشد كه بر سطحى مستوى كه موازى دايرهء أفق بود عمودى قايم كنيم ، در وقتي كه ارتفاع شرقي

I

بود وآن عمود را مقياس خوانيم ؛ وارتفاع آفتاب شرقي بگيريم . ودر آن زمان از مركز قاعدهء

I

مقياس ، خطى مستقيم به جانب سايهء سر مقياس بكشيم ونگاه داريم تا ارتفاع غربى آفتاب

I

به همان مقدار برسد . در آن زمان نيز خطى ديگر از مركز قاعدهء مقياس به جانب سايهء سر مقياس

I

بكشيم . وزاويه‌اى كه بر مركز قاعدهء مقياس از آن دو خط ظل حادث شود ، آن را تنصيف كنيم به خطى

I

مستقيم . آن خط كه منصف زاويه « 1 » باشد خط نصف النهار بود .

نوع دوم :

نوع دوم :

بر سطحى مستوى

I

كه موازى سطح أفق باشد ، يعنى اگر به مثل آب بر أو ريزند متحير شود وبه يك جانب ميل نكند

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] زوايه