زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٢٣

فصل 6 : I

سقوط حاصل آيد . از آنجا أزمان كسوف معلوم كنيم چنان كه پيش از اين گفتيم ؛ وأصابع كسوف

I

به دوازده نسبت كنيم تا مقدار كسوف دانسته شود .

مثالش : از برابر عرض قمر مرئى دقايق سقوط

I

گرفتيم / لانرل‌ل وأصابع كسوف برگرفتيم يافتيم / يب . پس معلوم شد كه كسوف كلى است . آن گاه

I

دقايق سقوط را بر سبق قمر مرئى كه به حسب ساعات بعد معدل بود چندين دقيقه / كا ، قسمت

I

كرديم تا بيرون [ آمد ] ساعات سقوط اين / الا . اين را از ساعات وسط كسوف كم كرديم آمد ساعات

I

بَدو كسوف / ديح . وباز بر آن افزوديم آمد ساعات تمام انجلا / رل . پس ساعات سقوط را تضعيف

I

كرديم حاصل آمد ساعات وقوع كسوف از أول تا آخر / ج‌ب . آن گاه قطر شمس بيرون آورديم

I

يافتيم چندين دقايق وثواني / لب‌نط ؛ وقطر ماه چندين / لب‌يا . پس چون قطر ماه از قطر

I

آفتاب كوچك‌تر بود معلوم شد كه از محيط صفحهء جرم شمس ، حلقه‌اى از نور خواهد ماند . وچون عرض

I

مرئى يازده ثانيهء شمالي است ، پس معلوم شد كه جانب جنوبي حلقهء نور غليظتر باشد . واين ضعيف

I

اين كسوف را رصد كرد در حدود موغان بعينه چنين بود . واين همچون برهاني است بر صحت

I

أصول اين زيج واعمال .

وعمل تأثير كسوف ومعظم آن تأثير : چون خواستيم تا مدت تأثير

I

أو را بدانيم ، هر ساعتي از مدت وقوع كسوف را سالى گرفتيم ؛ وهر پنج دقيقه ، ما هي ؛ وهر دقيقه ،

I

شش روز تا مدت تأثير اين كسوف حاصل آمد سه سال شمسي ودوازده روز به تقريب .

I

اما عمل معظم تأثير : چنان است كه ضرب كنيم ساعات وسط كسوف را در / يه ، وقسمت كنيم

I

بر اجزاى ساعات زماني آن روز تا ساعات زماني حاصل آيد ميان موضع كسوف

I

وطالع كسوف . آن را ضرب كنيم در مدت وقوع كسوف ، وقسمت كنيم بر دوازده تا حاصل آيد

I

ساعات ودقايق . هر ساعتي را به همان قياس سالى گيريم تا مدت معظم تأثير حاصل آيد .

I

مثالش : ساعات وسط كسوف را كه بود / ه‌ند در پانزده ضرب كرديم تا داير حاصل آمد .