زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢١٧

فصل 2 : در معرفت جدول لطيف وتركيب آن به جهت اختلافات مناظر

آنجا كه آن دو عدد اختلاف منظر را يعنى اختلاف طول را با هم جمع مىبايد كردن وآن را تفاضل

I

نام كردن ، وآن را در كسور ساعات بعد ضرب كردن وبر شصت قسمت كردن ؛ وآنچه حاصل آيد

I

اگر مساوى دقايق اختلافى بود كه از برابر ساعات مقدم است ، پس آنجا اختلاف نباشد ؛ واگر

I

زيادت يا كم بود ، فضل ميان هر دو بايد گرفتن تا اختلاف مطلوب حاصل شود .

فايده : جدول

I

اختلاف منظر طول را از آنجا كه نقطه‌ها زده‌ايم يا صفر نهاده‌ايم به دو قسم كنيم : يك قسم از جانب قبل از زوال ،

I

وقسم ديگر از جانب بعد از زوال . وبه غير از نقطه‌هاى انقلاب در بروج ديگر ، شايد كه زوال يعنى

I

نصف النهار در يكى از اين دو قسم افتد .

پس آن موضع نقطه‌ها يا صفر آن است كه بعد جزو اجتماع

I

از طالع آنجا نود درجه مىشود كه اختلاف منظر طول آنجا معدوم است . پس از آن موضع ، اختلافات

I

مناظر كه در جانب قبل از زوال باشد حكم زيادت دارد ؛ زيرا كه بعد جزو اجتماع از طالع كمتر از نود

I

درجه باشد . ودر جانب ديگر ، حكم نقصان دارد ؛ بدان سبب كه آن بعد زيادت از نود درجه باشد . لاجرم

I

به جهت آنكه در يكى از آن دو ساعت ، اختلاف منظر طول را حكم زيادت است ودر ساعات ديگر حكم

I

نقصان ، وتفاضل را نيز حكم همين است ؛ بدين سبب آنجا جمع لازم مىآيد . زيرا كه اختلاف

I

منظر مقدم به آن مقدار دقايق كم شده است وباز به مقدار دقايق اختلاف منظر تالي زيادت شده . ونيز

I

از اينجا معلوم مىشود كه جزو اجتماع از تربيع ، جزو طالع شرقي است يا غربى به آسانى .

I

فصل 2 : در معرفت جدول لطيف وتركيب آن به جهت اختلافات مناظر

فصل 2 : در معرفت جدول لطيف وتركيب آن به جهت اختلافات مناظر

وآن چنان است

I

كه اگر قمر در بعد ابعد باشد يعنى اگر خاصهء معدله در وقت اجتماع / هاهاها باشد ، واجتماع در أول

I

برج بود ، وساعات بعد را از نصف النهار كسور نباشد ، وعرض بلد موافق عرض إقليم جدول

I

بود ، احتياج نيفتد به اين تعديل‌ها كه ذكر كرديم . واگر حال به خلاف اين باشد نظر كنيم ، اگر اجتماع پيش

I

از زوال باشد ، به اختلافات مناظر پيش از زوال عمل كنيم ؛ واگر اجتماع بعد از زوال بود ، به اختلافات