زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢١٠

فصل 19 : در معرفت مقدار كسوف از قطر آفتاب

منظر قمر را در دايرهء ارتفاع در مرهء ثانيه ، در اختلاف طول در مرهء أولى ؛ وقسمت كنيم آن را بر اختلاف

I

منظر قمر در دائرهء ارتفاع « 1 » در مرهء أولى تا اختلاف منظر قمر در طول حاصل آيد در مرهء ثانيه .

I

ودر تكرار عمل چون به اين طريق عمل كنيم دو عمل تخفيف شود : يكى استخراج زاويه‌اى كه حادث

I

مىشود از تقاطع دايرهء بروج با دايرهء ارتفاع قمر ؛ ديگر ، استخراج منظر طول وعرض به آن اعمال

I

مطول .

طريقي ديگر : فضل بگيريم ميان دو اختلاف منظر ارتفاع ، وآن را ضرب كنيم در اختلاف

I

منظر طول أول ؛ وقسمت كنيم بر اختلاف منظر ارتفاع أول . وخارج را زيادت كنيم بر اختلاف

I

منظر طول أول تا اختلاف منظر طول حاصل آيد در مرهء ثانيه . عمل اختلاف منظر عرض ، وطريق أو آن است كه كم كنيم مربع اختلاف متطول طول را از مربع اختلاف منظر ارتفاع ، وجذر باقي بگيريم تا اختلاف منظر عرض حاصل آيد .

I

فصل 16 : در معرفت عرض قمر مرئى

فصل 16 : در معرفت عرض قمر مرئى

وطريق أو آن است كه نظر كنيم به عرض قمر در وسط كسوف

I

واختلاف منظر عرض معدل اگر هر دو در يك جهت باشند ، هر دو را با هم جمع كنيم تا عرض قمر مرئى

I

حاصل آيد در شمال يا جنوب . اگر در دو جهت مختلف باشند ، كمتر از بيشتر نقصان كنيم تا عرض قمر حاصل

I

آيد در جهت عرض بيشتر از شمال يا جنوب .

فصل 17 : در معرفت امكان كسوف به تحقيق I

فصل 17 : در معرفت امكان كسوف به تحقيق

I

وطريق أو آن است كه نظر كنيم به عرض قمر مرئى ؛ اگر چنان كه مساوى نصف القطرين بود يا بيشتر ،

I

كسوف ممكن نباشد ؛ واگر كمتر بود ، كسوف واقع شود .

فصل 18 : در معرفت دقايق كسوف I

فصل 18 : در معرفت دقايق كسوف

I

وطريق أو آن است كه عرض مرئى قمر را از نصف القطرين كم كنيم تا دقايق كسوف حاصل آيد .

I

آن گاه نظر كنيم به دقايق كسوف اگر مساوى نصف القطرين نباشد ، كسوف كلى بود ؛ واگر كمتر باشد ،

I

كسوف جزوى بود .

يا بنا « 2 » در اين واقع شود كه دقائق كسوف زيادت از نصف القطرين

I

باشد وكسوف كلى بود با مكث ، واين وقتي تواند بود كه آفتاب در بعد ابعد بود قمر در حضيض

I

تدوير ، واجتماع ايشان بر وضعي واقع شود كه عرض مرئى در وسط كسوف معدوم بود .

I

فصل 19 : در معرفت مقدار كسوف از قطر آفتاب

فصل 19 : در معرفت مقدار كسوف از قطر آفتاب

وطريق أو چنان است كه ضرب كنيم

( 1 ) . " ارتفاع " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است . ( 2 ) . [ در أصل نسخه : ] ما بنا