زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٠٧

فصل 14 : در تعديل ساعات وسط كسوف I

بعد ثاني حاصل آيد . به اين ساعات بعد ثاني ، ديگر بار ، اختلاف دوم حاصل كنيم وموضع قمر مرئى ؛

I

ونگاه كنيم ؛ اگر اختلاف دوم مساوى اختلاف أول باشد فهو المراد . واگر نباشد ، فضل ميان

I

اين دو اختلاف معلوم كنيم وآن را بر سبق مرئى كه به ازاى اين ساعات باشد قسمت كنيم نه بر سبق

I

قمر حقيقي تا تعديل ساعات حاصل آيد . اين تعديل را بر ساعات اختلاف ثاني افزائيم اگر اختلاف

I

ثاني زيادت بود از اختلاف أول ؛ واز أو كم كنيم اگر كمتر بود تا ساعات اختلاف معدل حاصل آيد .

I

آن را بر ساعات بعد أول افزائيم تا [ سا ] عات بعد معدل حاصل آيد از اجتماع مرئى . آن گاه به حسب

I

آن ساعات اختلاف منظر عرض استخراج كنيم وباقي اعمال تمام كنيم چنان كه معهود است .

I

قول خازنى : آن است كه به هر كدام از آن أقاويل كه ذكر كرده شد عمل كنيم چون عمل به آنجا رسد

I

كه اختلاف منظر طول را بر سبق قمر در ساعتي قسمت بايد كردن ، بر سبق قمر مرئى قسمت كنيم

I

نه بر سبق قمر حقيقي چنان كه ديگران گفته‌اند . واعمال را به حسب همان مؤامره تمام كنيم تا مطلوب

I

حاصل آيد . واين قول به تحقيق نزديك‌تر است وتحقيق اين عمل آن است كه به هر كدام قول كه خواهيم

I

عمل كردن ، يعنى قول خازنى كه سبق مرئى قمر استعمال مىكند يا به قول جمهور كه مشهورتر است

I

ومستعمل ميان أصحاب اين صنعت كه سبق حقيقي به كار مىدارند ، ميان اين دو عمل

I

در حصول مطلوب هيچ فرقى نيست الّا آنكه در استعمال سبق حقيقي قمر ضبطى وترتيبي

I

هست كه در استعمال سبق مرئى قمر به آن ضبط وترتيب نيست . واگرچه زود

I

به مطلوب مىرساند اما تفاوت‌هاى بي نسبت در اعمال پيدا مىآيد .

وما در اين عمل ميزاني وضع

I

كنيم كه خطا وزلل را در آن مجال نباشد به هر طريق كه عمل كنند . ودر اعمال سبق مطلق ذكر

I

مىكنيم تا به هر كدام سبق كه خواهند عمل كنند چون عمل به ميزان راست آيد اعتماد نمايند .

I

اما ترتيب عمل چنان است به حساب كه چون اختلاف منظر طول بار أول استخراج كرده باشيم ،