زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٠٥

فصل 14 : در تعديل ساعات وسط كسوف I

در مخرج آن كسر كه گرفته‌ايم ضرب كنيم . يعنى اگر نصف گرفته‌ايم در دو ، واگر ثلث گرفته‌ايم در سه ،

I

واگر ربع در چهار ، وباقي كسور را بر اين قياس بايد كردن . آنچه حاصل آيد تفاضل اختلاف

I

منظر بود در ساعتي به تحقيق . آن را به روز كنيم از سبق قمر حقيقي ، وبه شب بر أو افزائيم اگر اختلاف

I

ثاني بيشتر است ، يا از أو كم كنيم به روز بر أو افزائيم به شب اگر اختلاف أول بيشتر است . آنچه

I

حاصل آيد سبق قمر مرئى باشد در آن ساعت مفروض به تحقيق . وبه جهت هر ساعتي اين عمل

I

بايد كردن . زيرا كه تفاضل اختلافات مناظر به حسب ساعات مختلف مىشود بلكه به حسب

I

هر كسرى از كسور ساعات مختلف مىگردد .

فصل 14 : در تعديل ساعات وسط كسوف I

فصل 14 : در تعديل ساعات وسط كسوف

I

يعنى معرفت تاريخ اجتماع مرئى

ودر اين مطلوب أصحاب اين صنعت را أقاويل مختلف است . قول بطلميوس آن است كه ساعات بعد اجتماع حقيقي از نصف النهار معلوم

I

كنيم به حساب يا به جدول چنان كه بعد از اين ذكر خواهيم كرد . اختلاف منظر طول بدانيم وآن را

I

اختلاف أول خوانيم . آن گاه آن اختلاف را بر سبق قمر حقيقي در ساعتي قسمت كنيم تا ساعات

I

اختلاف أول حاصل آيد . اين ساعات اختلاف أول را دايماً بر ساعات بعد از نصف

I

افزائيم تا ساعات بعد ثاني حاصل آيد از نصف النهار . ديگر بار اعمال را از سر گيريم وبه حسب

I

اين ساعات بعد ثاني اختلاف منظر طول بيرون آوريم به حساب يا به جدول وآن را اختلاف

I

ثاني خوانيم . ونظر كنيم ، اگر اختلاف ثاني مساوى اختلاف أول است پس احتياج به عمل ديگر نيست ؛

I

واگر مساوى نباشد نظر كنيم تا كدام بيشتر است . فضل آن بر آن ديگر بگيريم ونگاه داريم . تعديلش

I

مىگوئيم كه نسبت جزو مجهول به فضل ما بين الإختلافين ، همچو نسبت فضل است با اختلاف

I

كمتر .

حسابش ؛ پس فضل را در نفس أو ضرب كنيم وبر اختلاف منظر كمتر قسمت كنيم تا جزو

I

مجهول معلوم شود . آن را بر فضل افزائيم اگر اختلاف منظر ثاني بيشتر است ؛ واز أو كم كنيم اگر كم