زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ٢٠٤

فصل 13 : در بيان سبق قمر مرئى ومعرفت I

از نود درجه بود ، كم كنيم تا موضع قمر مرئى حاصل آيد . اما در عرض شهرهائى كه عرض ايشان بيشتر

I

از ميل أعظم بود در جهت شمال اختلافات مناظر عرض دايماً جنوبي باشد . واگر كمتر از ميل

I

أعظم بود گاه باشد كه در بعضي اجزاى بروج شمالي باشد ودر بعضي اجزاى بروج جنوبي . پس

I

نظر كنيم به اختلاف منظر عرض وبه عرض قمر ؛ اگر هر دو در يك جهت باشند هر دو با هم جمع كنيم ،

I

واگر در دو جهت مختلف باشند فضل أكثر بر أقل معلوم كنيم تا عرض قمر مرئى حاصل آيد

I

وجهت أو يا جهت مجموع باشد يا جهت أكثر .

فصل 13 : در بيان سبق قمر مرئى ومعرفت I

فصل 13 : در بيان سبق قمر مرئى ومعرفت

I

آن

وچون پيش از اين بيان كرده‌ايم كه چون بهت يك ساعتهء آفتاب از بهت يك ساعتهء

I

حقيقي قمر حاصل مىآيد پس اگر بهت يك ساعتهء آفتاب را از بهت يك ساعتهء مرئى قمر

I

كم كنيم سبق يك ساعتهء مرئى قمر حاصل آيد . واستخراج بهت مرئى در ساعتي چنان باشد

I

كه موضع قمر مرئى در دو ساعت بيرون آوريم . آن گاه موضع قمر مرئى را در ساعت مقدم ،

I

از موضع قمر مرئى در ساعت تالي كم كنيم تا بهت قمر مرئى حاصل آيد . اما اگر خواهيم كه استخراج

I

سبق مرئى قمر چنان كنيم كه به تحقيق نزديك‌تر باشد به حساب ، وطريق أو چنان است كه « 1 »

I

اختلاف منظر قمر در طول به وقت مفروض بيرون آوريم چنان كه قاعده است

I

به حساب . آن گاه بر آن ساعت مفروض كسرى معين زيادت كنيم ، مثلًا نصف يا ثلث

I

يا مربع يا خمس ساعتي ، وبه حسب آن ساعات يا آن كسور زايده ، ديگر بار اختلاف

I

منظر قمر در طول بيرون آوريم . پس نظر كنيم اگر اختلاف منظر أول مساوى اختلاف

I

منظر ثاني است ، پس سبق قمر حقيقي بعينه سبق قمر مرئى باشد . واگر اختلاف منظر

I

ثاني بيشتر بود ، سبق حقيقي بيشتر باشد . واين بر آن تقدير بود كه قمر فوق الأرض

I

باشد ؛ واگر تحت الأرض بود حال بعكس اين باشد . آن گاه فضل ما بين الإختلافين را

( 1 ) . " كه " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .