زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٩٥

فصل 10 : در معرفت ألوان خسوف

ظل نشود ، خسوف كلى بود با مكث . واگر مماس دايرهء ظل شود خسوف كلى باشد بي مكث . واگر بعضي

I

از أو داخل دايرهء ظل افتد ، ، آن مقدارى باشد از صفحهء جرم قمر كه منخسف گردد وخسوف جزوى

I

بود . وآن موضع كه صفحهء جرم قمر مماس دايرهء ظل شود در بَدو خسوف ، آن موضع انحراف ظلمت بود

I

در بَدو خسوف ؛ ودر تمام انجلا همچنين قياس بايد كردن . آن گاه خطى بكشيم از مركز قمر بدو تا مركز قمر وسط ، واز

I

مركز قمر وسط تا مركز قمر تمام انجلا ، وهر يكى از اين دو خط را دقايق سقوط خوانيم كه ممر قمر بدين خطها بود

I

از بَدو خسوف تا وسط واز وسط تا تمام انجلا .

فصل 10 : در معرفت ألوان خسوف

فصل 10 : در معرفت ألوان خسوف

در كتب

I

متقدمان به جهت ألوان خسوف آورده‌اند كه نظر بايد كردن به عرض قمر ؛ اگر از صفر بود تا ده دقيقه ، لون

I

خسوف سخت سياه بود . واگر تا بيست دقيقه باشد ، سياه باشد به سبزى مايل . واز آنجا تا سى دقيقه ، سياه

I

باشد به سرخى مايل . واز آنجا تا چهل دقيقه ، سياه بود به زردى مايل . واز آنجا تا پنجاه دقيقه ، اغبر باشد

I

واز آنجا تا شصت دقيقه ، اشهب بود . واين حكايتى است « 1 » كه گفته‌اند وتحقيق اين آن است كه در واقع

I

مشاهده مىافتد كه در ابتداى خسوف ، نزديك به آنكه قمر مماس دايرهء ظل خواهد شد بر كنارهء صفحه جرم قمر ،

I

غبارى دخانى پيدا مىآيد . وچون پاره در ظل مىرود آن دخان ناپيدا مىشود وسياه مىنمايد . و

I

همچنان سياه مىنمايد قريب چهار إصبع تا به شش إصبع منخسف شود . بعد از آن سياهى از وى

I

زايل مىشود لون أو نحاسى مىنمايد . وتا حدود ده دقيقه بعد از لون نحاسى به سبزى ميل مىكند .

I

وتا آنجا كه قمر را هيچ عرض نمىماند آن لون سبز نيز ناپيدا مىشود وهيچ تميز نمىتوان كردن لون أو را

I

از لون لاجوردى يعنى از رنگ آسمان . باز چون از وسط مىگذرد اين أحوال منعكس مىشود ؛ يعنى

I

صفحهء جرم أو به سبز مىنمايد . بار دوم بعد از آن نحاسى مىنمايد . وچون مقدار نيمهء قطر أو متجلي « 2 »

I

مىشود تا دو ثلث آن گاه رنگ أو سياه مىنمايد تا آخر .

اما تقسيم ألوان خسوف در واقع چنان است

I

كه اگر عرض قمر وسط خسوف ، كمتر از ده دقيقه بود ألوان أو بر هفت قسم باشد :

أول ، سياه ؛ دوم ،

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] ايست ( 2 ) . [ در أصل نسخه : ] منحلى