زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٩٣

فصل 9 : I

خسوف باشد در مدت وقوع خسوف ، ومبلغ را بر دوازده قسمت كنيم . آنچه حاصل شود زماني باشد كه

I

ميان بَدو خسوف ومعظم تأثير أو بود .

طريقي ديگر ؛ بعد بگيريم ميان موضع خسوف وطالع خسوف به درجات

I

سوا وقوس بعد نام كنند ، وصد وهشتاد درجه را قوس كلى . هر نسبت كه قوس بعد را به قوس كل باشد نسبت زمان تأثير زمان هر يك از خسوف وكسوف همان باشد . وصد وهشتاد درجه را بر آن بعد قسمت كنيم تا مطلوب حاصل آيد . ودر كسوف شمس طريقي عمل

I

همين است الّا آنكه در كسوف آفتاب ، يك ساعت مستوى را سالى مىگيريم وهر پنج دقيقه را ما هي ،

I

ويك دقيقه را شش روز .

فصل 8 : در معرفت انحراف ظلمت خسوف

فصل 8 : در معرفت انحراف ظلمت خسوف

وطريق أو چنان است

I

كه از برابر أصابع قطر قمر درآييم ودر جدول انحراف ظلمت ، وآنچه يابيم برگيريم از جدول دوم ، انحراف

I

ظلمت در أول وآخر خسوف ، واز جدول سوم اگر خسوف را مكث بود انحراف ظلمت در أول و

I

آخر مكث . آن گاه سمت جزو طالع بيرون آوريم ؛ يعنى سعت مشرق جزو طالع وسعت مغرب

I

جزو غارب « 1 » مساوى آن بود اما به خلاف جهت طالع . وبر سطحى مستوى دايرهء هندى بكشيم

I

وجهات را معين گردانيم چنان كه ذكر آن بعد از اين كرده شود . وهر ربعي را از اين دايره به نود قسمت كنيم

I

تا تمام دايره به سيصد وشصت قسم شود . آن گاه از نقطهء مشرق از آن دايره به مقدار سعت مشرق

I

طالع در جهت برج طالع ، از شمال يا جنوب بشماريم واز نقطهء مغرب به خلاف آن جهت تا سمت

I

طالع وغارب معين شود .

آن گاه از نقطهء سمت طالع به مقدار اجزاى جدول دوم بشماريم در جهت

I

عرض قمر ، واز نقطهء سمت غارب به همان مقدار در خلاف آن جهت . آنجا كه عدد منتهى شود سمت

I

ظلمت خسوف بود ، بَدو خسوف در جهت مغرب ، ودر تمام انجلا در جهت مشرق . آن گاه از نقطهء سمت

I

طالع به مقدار اجزاى جدول سوم بشماريم در جهت عرض قمر اگر خسوف با مكث بود ؛ واز نقطهء

I

سمت غارب به همان مقدار در خلاف آن جهت . آنجا كه عدد منتهى شود سمت ظلمت خسوف باشد در

I

بَدو مكث در جهت مغرب ، وسمت ظلمت خسوف در بَدو انجلا در جهت مشرق .

فصل 9 : I

فصل 9 :

I

در تصوير خسوف

وآن چنان باشد كه بر سطحى مستوى خطى مستقيم بكشيم به هر مقدار كه خواهيم وآن را

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] غارت