زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٩٢

فصل 7 : I

بعد معدل بود ؛ واگر قمر را عرض باشد ، آن بعد معدل نبود .

پس مربع عرض قمر را با مربع بعد

I

نامعدل جمع كنيم وجذر مبلغ بگيريم تا بعد معدل حاصل آيد . آن گاه نصف قطر قمر را بر آن بعد معدل

I

افزائيم . آنچه حاصل آيد نظر كنيم اگر مساوى نصف قطر ظل باشد يا كمتر ، خسوف كلى بود ؛ واگر بيشتر

I

از نصف قطر ظل باشد ، خسوف جزوى بود . بعد از آن نقصان كنيم نصف قطر ظل را از آن

I

حاصل ، آنچه باقي ماند كم كنيم آن را از قطر قمر تا دقايق خسوف حاصل آيد به وقت طلوع تا غروب .

I

از آنجا أصابع بيرون آوريم چنان كه پيش از اين ذكر كرده‌ايم .

نوع دوم : آن است كه بعد معدل را

I

بدل عرض قمر نگاه داريم وبنگريم اگر چنان كه مساوى نصف قطرين باشد يا بيشتر ، در آن وقت قمر

I

منخسف نباشد ؛ واگر كمتر بود منخسف باشد . آن گاه بعد معدل از نصف القطرين كم كنيم تا دقايق

I

خسوف حاصل آيد . پس نظر كنيم اگر چنان كه دقايق خسوف مساوى قطر قمر باشد يا بيشتر ، خسوف

I

كلى بود در آن وقت ؛ واگر كمتر باشد ، خسوف جزوى بود . آن را أصابع گردانيم . ودر كسوف شمس

I

طريق عمل همين است .

فايده : خسوف كلى با مكث را پنج زمان باشد : أول ، بَدو خسوف ؛ دوم ، بَدو

I

مكث ؛ سوم ، وسط خسوف ؛ چهارم ، بَدو انجلا ؛ پنجم ، تمام انجلا . وخسوف كلى بي مكث را يا خسوف جزوى را

I

سه زمان بيش نبود : أول ، بَدو خسوف ؛ ودوم ، وسط خسوف ؛ سوم ، تمام انجلا . وچون ساعات

I

بَدو خسوف را از ساعات تمام انجلا كم كنيم مدت وقوع خسوف حاصل آيد .

فصل 7 : I

فصل 7 :

I

در معرفت مدت تأثير خسوف ووقت معظم تأثير آن

وطريق آن است كه نظر كنيم به مدت وقوع

I

خسوف ، وهر ساعتي را ما هي گيريم وهر دو دقيقه ساعت را روزى تا مدت خسوف حاصل آيد .

I

اما معرفت معظم تأثير ؛ چنان است كه مىگوئيم نسبت ساعات زماني كه ميان موضع خسوف

I

وطالع خسوف باشد به دوازده ، همچو نسبت زماني است كه ميان بَدو خسوف ومعظم تأثير اوست

I

تا مدت وقوع خسوف .

حسابش ؛ ضرب كنيم ساعات زماني را كه ميان موضع خسوف وطالع