زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٩١

فصل 6 : در معرفت مقدار خسوف I

تا مساحت مربعهء خسوف حاصل آيد . آن گاه از مربع قطر قمر ، سبع أو نقصان كنيم ؛ يا ضرب كنيم

I

مربع قطر أو را در يازده وقسمت كنيم بر چهارده تا مساحت دايرهء قمر حاصل آيد . ومساحت

I

دايرهء ظل نيز به همين طريق بيرون آوريم . بعد از آن ، آن جذر را كه گرفته بوديم يك بار قسمت

I

كنيم بر نصف قطر قمر منحط ، ويك بار ديگر بر نصف قطر قمر منحط ، ويك بار ديگر بر نصف قطر ظل منحط ،

I

وقوس هر يك بگيريم در جدول جيب تا قوس قمر وقوس ظل بيرون آيد . آن گاه ضرب كنيم ثلث

I

هر يكى را در مساحت دايرهء أو منحط تا مساحت قطاع قمر وظل حاصل آيد . هر دو را با هم جمع كنيم

I

اگر سهم قمر كمتر از نصف قطر أو باشد يا مساوى أو . اما اگر سهم قمر بيشتر از نصف قطر أو بود نقصان

I

كنيم قطاع أو را از مساحت دايرهء أو . آنچه باقي ماند آن را با قطاع ظل جمع كنيم تا مجموع قطاعين

I

حاصل آيد . آن گاه مساحت مربعهء خسوف را از آن مبلغ كم كنيم . آنچه باقي ماند دقايق خسوف

I

باشد . معدلهء آن را ضرب كنيم در دوازده ، وقسمت كنيم در مساحت دايرهء قمر تا مساحت آنچه

I

منخسف شود از صفحهء جرم أو حاصل شود ، بر آن تقدير كه صفحهء جرم أو را دوازده إصبع گيرند .

I

وبه جهت آسانى اين جدولى نهاديم تا از برابر أصابع قطر درآئيم وأصابع سطح برگيريم .

اما در كسوفات ،

I

قطر آفتاب را بدل قطر قمر به كار داريم ، وقطر قمر را بدل قطر ظل . وهمين اعمال بكنيم بر اين ترتيب ،

I

تا أصابع مساحى صفحهء جرم آفتاب حاصل آيد كه آن را أصابع معدله وأصابع سطح نيز خوانند .

I

فصل 6 : در معرفت مقدار خسوف I

فصل 6 : در معرفت مقدار خسوف

I

در زمان طلوع تا غروب

وآن بر دو نوع

I

بود :

نوع أول : چنان است كه نيرين را

I

به وقت طلوع يا غروب تقويم كنيم وعرض قمر بيرون آوريم در آن وقت . آن گاه بعد ميان موضع

I

قمر ونظير جزو آفتاب بگيريم وبنگريم اگر چنان كه قمر را عرض نباشد ، آن بعد را كه گرفته‌ايم