زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٨٨

نوع أول : در استخراج ساعات بَدو خسوف وتمام انجلا

تاريخ عربى ، وبه ازاى مجموعه ومبسطهء أو ، به جهت استقبال آن ماه كه خواهيم حركت ماه در

I

عرض بگيريم ؛ از بروج ودرجات ودقايق وثواني وهمه را بر هم افزاييم . آنچه حاصل آيد

I

بنگريم اگر از حدود / يايه‌يه باشد ، يا حدود / هايدمه ، يا از حدود / ه‌يه‌يه بود ، يا حدود / ويدمه

I

خسوف ممكن باشد ؛ واگر نه چنين بود خسوف ممكن نبود .

نوع دوم : در معرفت امكان خسوف I

نوع دوم : در معرفت امكان خسوف

I

به تحقيق

وطريق أو چنان است كه نظر كنيم به استقبالى كه در شب اتفاق افتد يا بر دو كنارهء

I

روز كه بعد أو از شب در حدود كمابيش يك ساعت بود ، وبعد جزو استقبال به يكى از عقدتين

I

در حدود دوازده درجه باشد يا كمتر ؛ وعرض قمر كمتر از / سج دقيقه بود . پس نظر كنيم

I

به عرض قمر اگر كمتر از نصف القطرين باشد خسوف ممكن بود ؛ واگر مساوى يا بيشتر باشد

I

ممكن نبود .

اما چون امكان خسوف معين شد ، بعد از آن عرض قمر را از نصف القطرين

I

كم كنيم . آنچه باقي ماند آن را دقايق خسوف خوانيم . آن گاه نظر كنيم به دقايق خسوف ؛ اگر چنان كه

I

كمتر از نصف قطر قمر باشد خسوف جزوى بود ؛ واگر مساوى آن باشد خسوف كلى بود

I

وأو را مكث نبود ؛ واگر بيشتر از آن باشد أو را مكث بود .

فصل 4 : در معرفت أزمان I

فصل 4 : در معرفت أزمان

I

خسوف

وآن دو نوع است : يكى ، ساعات بدو « 1 » خسوف وتمام انجلا ؛ ديگر ، ساعات بدو

I

مكث وبَدو انجلا .

نوع أول : در استخراج ساعات بَدو خسوف وتمام انجلا

نوع أول : در استخراج ساعات بَدو خسوف وتمام انجلا

وطريق أو چنان است

I

كه نقصان كنيم مربع عرض قمر را از مربع نصف القطرين وجذر باقي بگيريم . آنچه حاصل آيد

I

آن را دقايق سقوط وسطى خوانيم .

طريقي ديگر ، نقصان كنيم عرض قمر را از نصف القطرين

I

وديگر بار بر أو افزائيم ؛ وناقص را در زايد ضرب كنيم وجذر حاصل بگيريم تا دقايق سقوط

I

وسطى حاصل آيد . آن را بر سبق يك ساعتهء قمر قسمت كنيم تا ساعات سقوط وسطى حاصل

I

شود .

عمل ساعات معدلهء بَدو وانجلا ؛ چون خواهيم كه ساعات بَدو وانجلاى معدل بدانيم ؛

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] بذو