زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٨٧

نوع أول : در امكان خسوف به تقريب I

كه بهت أصغر آفتاب است در يك ساعت . وباقي را در چندين دقايق وثواني ضرب كنيم / ب‌يب

I

كه فضل ميان قطر أعظم وأصغر آفتاب است . آنچه حاصل آيد آن را بر چندين ثانيه وثالثه قسمت كنيم / طم

I

كه فضل ميان بهت أعظم وأصغر آفتاب است در يك ساعت . آنچه حاصل آيد آن را بر چندين دقايق وثواني

I

افزائيم / لاح كه قطر أصغر آفتاب است تا قطر آفتاب حاصل آيد به حسب موضع أو از فلك به تحقيق .

عمل ، قطر ماه

I

زيادت كنيم بر خاصهء معدلهء ماه اگر كمتر از نصف دور است يا بر تمام أو تا تمام دور اگر بيشتر از نصف

I

دور است دو خمس أو . آنچه حاصل آيد هر درجه‌اى را ثانيه گيريم وبر قطر أصغر أو كه هست چندين / لاح

I

افزائيم تا قطر قمر حاصل آيد به حسب موضع أو در فلك به تقريب .

وتحقيق اين عمل آن است كه از بهت

I

يك ساعته چندين دقايق وثواني كم كنيم / كطل كه بهت أصغر ماه است . وباقي را در چندين

I

دقايق وثواني ضرب كنيم / ديب كه فضل ميان قطر أعظم وأصغر ماه است . آنچه حاصل آيد آن را بر چندين

I

دقايق وثواني قسمت كنيم / رل كه فضل ميان بهت أعظم وأصغر ماه است در يك ساعت . آنچه حاصل

I

آيد آن را بر چندين دقايق وثواني افزائيم / لاح كه قطر أصغر ماه است تا قطر ماه حاصل آيد به حسب

I

موضع أو در فلك به تحقيق .

عمل نصف قطر ظل ضرب كنيم قطر قمر را در يك درجه وهژده دقيقه تا نصف

I

قطر ظل نامعدل حاصل آيد . تعديل أو نقصان كنيم بهت أصغر آفتاب را در ساعتي كه هست چندين

I

دقايق وثواني وثوالث / ب‌كب‌نب از بهت أو در ساعتي . آنچه باقي ماند آن را در شش درجه

I

ضرب كنيم تا تعديل حاصل آيد . آن را از نصف قطر ظل كم كنيم تا نصف قطر ظل معدل شود به حسب

I

بعد شمس از زمين . اما نصف القطرين آن باشد كه نصف قطر ماه را با نصف قطر ظل

I

جمع كنيم به جهت خسوفات قمري يا با نصف قطر آفتاب به جهت كسوفات شمسي . « 1 »

فصل 3 : I

فصل 3 :

I

در معرفت امكان خسوف

وآن دو نوع است : يكى به تقريب .

نوع أول : در امكان خسوف به تقريب I

نوع أول : در امكان خسوف به تقريب

I

وطريق أو چنان است كه درآييم در جدول حركت ماه در عرض از برابر سال‌ها وماه‌هاى ناقصهء

( 1 ) . [ در حاشية آمده است : ] به طريق اخصر گر تفاضل ميان بهت معلوم شمس وبهت أقل أو كه بدين طريق / ج‌نب‌ط مىشود بگيرند وربع آن حاصل كنند تعديل ظل . . . اند واين بعينه آن است كه در اين كتاب اما أسهل آن است . زين‌الدين لأرى