زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٨٣

فصل أول : در تعريفات

مفروض يا آن كوكب بر آن دايره باشند .

ومطالع جزوى مفروض به بلد يا به أفق حادث ، قوسي

I

باشد از دايرهء معدل النهار بر توالى بروج ميان أول حمل وأفق بلد يا أفق حادث ، وقتي

I

كه آن جزو مفروض يا آن كوكب بر آن أفق باشند . واگر اين اعتبار به حسب اين مبدأ با دايرهء

I

نصف النهار كنند ، آن را مطالع خط استوا گويند . وطرفي را از آن قوس كه به يكى از اين دواير آفاق

I

پيوسته باشد ، آن را منتهاى آن مطالع خوانند . باز همچنان كه فلك بروج را به دوازده قسمت كرده‌اند

I

بر توالى حركت أو كه آن را بروج مىخوانند ، فلك معدل النهار را نيز به دوازده قسمت كرده‌اند بر توالى

I

حركت أو وآن را بيوت طالع مىگويند . زيرا كه وجود طالع از اين حركت است .

وأصحاب اين صنعت را

I

در اين قسمت مذاهب مختلف است . مذهب جمهور آن است كه قوسي را از مدار يومى جزو طالع كه ميان

I

دايرهء أفق ودايرهء نصف النهار بود به دو دايرهء ميل به سه « 1 » قسمت متساوي كنند تا تمام فلك

I

به دوازده قسم شود . آنچه از دايرهء معدل النهار در اين اقسام افتد آن مطالع اين بيوت بود ؛ وآنچه

I

از دايرهء بروج در اين اقسام واقع شود آن درجات اين بيوت .

اما مذهب بعضي از مغاربه

I

آن است كه هر يك از قوس‌ها را كه از دايرهء بروج در اين أرباع افتد يعنى ميان دايرهء أفق ونصف

I

النهار ، به سه قسمت متساوي كنند تا تمامى به دوازده قسم شود وهر قسمي بيتي باشد از بيوت طالع .

اما

I

مذهب أستاذ ابوريحان آن است كه دايرهء أول سموت را به دوازده قسم متساوي مىكنند به دواير

I

آفاق حادثه تا تمام فلك به دوازده قسم مىشود به همان قياس كه پيش از اين گفتيم .

تعديل مطالع

I

بيوت قوس‌هائى باشد از دايرهء معدل النهار ميان دايرهء أفق بلد وأفق حادث آن بيوت .

I

ارتفاع أفق حادث بيوت قوس‌هائى باشد از دايرهء أفق أول سموت ، ميان دايرهء أفق بلد وأفق

I

حادث آن بيوت ، فوق الأرض . واگر آن قوس‌ها تحت الأرض باشد انحطاط أفق آن بيوت

I

باشد . اما ارتفاع أفق حادث مركز دوازدهم فوق الأرض وانحطاط مركز دوم تحت الأرض ،

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] بسته