زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٨٢

فصل أول : در تعريفات

در جهت أقرب ، آن ارتفاع آن نقطه ؛ واگر كوكب يا نقطهء مفروض تحت الأرض باشد ، آن را

I

قوس انحطاط خوانند .

دايرهء أول سمت ، آن دايرهء عظيمه بود كه بر دو قطب دايرهء نصف النهار كه مطلع

I

ومغيب « 1 » اعتدال است بگذرد وبر دو قطب دايرهء أفق كه سمت الرأس وسمت الرجل است . ودو قطب اين

I

دايره دو نقطهء شمال وجنوب است يعنى دو تقاطع دائرهء نصف النهار با دايرهء أفق ، ودايرهء أول

I

سموت ودايرهء نصف النهار يكى از دواير ارتفاع باشد .

دايرهء ميل ، آن دايرهء عظيمه بود كه به دو قطب

I

معدل النهار بگذرد . وچون دايرهء أفق به دو قطب دايرهء أول سموت گذشته باشد ديگر دايرهاى

I

عظيمه كه به دو قطب اين دايره مىگذرند آن‌ها را دواير آفاق حادثه خوانند . وهر كدام از آن دواير

I

كه بر نقطه‌اى از فلك يا بر كوكبى بگذرد آن را أفق حادث آن نقطه يا كوكب خوانند . وشرح اين در

I

مطارح شعاعات كرده آيد .

عرض أفق حادث ، قوسي باشد از دايرهء عظيمه كه به دو قطب معدل النهار

I

وبه دو قطب أفق حادث بگذرد ميان قطب معدل النهار وأفق حادث در جهت أقرب ؛

I

يا ميان دايرهء معدل النهار وقطب أفق از آن دايره . وهميشه عروض آفاق حادثه اجزاى

I

فلكى كمتر از عرض بلد بود . وچون أقطاب شمالي آفاق حادثهء اجزاى فلكى كه در نصف صاعدند از

I

فلك ، يعنى در نيمهء شرقي از دايرهء نصف النهار به نسبت آن آفاق فوق الأرضند گويند عروض

I

آن آفاق شمالي است وآنچه در نصف هابطند كه بعكس آن‌هايند « 2 » جنوبي . وچون دايرهء نصف

I

النهار يكى از دواير آفاق خط استواست پس مطالع اجزاى بروج به فلك مستقيم آن اجزا باشد

I

از دايرهء معدل النهار كه با اجزاى بروج به دايرهء نصف النهار رسند . ومطالع اجزاى بروج به بلد

I

يا به أفق حادث آن اجزا بود از آن دايره كه با اجزاى بروج به دايرهء آن أفق رسند .

اما مطالع

I

جزوى مفروض يا كوكبى به فلك مستقيم قوسي باشد از دايرهء معدل النهار بر توالى بروج ميان

I

دايرهء مارّه به أقطاب أربعة كه بر سر جدى گذرد ودايرهء نصف النهار در وقتي كه آن جزو

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] مغيت ( 2 ) . [ در أصل نسخه : ] آنهااند