زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٧١

نوع أول : در بيان I

وچون آن را از دور كم كنيم قوس الليل حاصل آيد . وتعريفات مطالع وميل وبعد از معدل النهار

I

وتعديل النهار بعد از اين در باب چهارم وپنجم از مقالت چهارم خواهيم كردن .

اما تحقيق اين

I

عمل آن است كه مطالع جزو آفتاب زمان طلوع را به بلد ، از مطالع جزو آفتاب نصف النهار به فلك

I

مستقيم ، كم كنيم تا نصف قوس أول نهار حاصل آيد . ومطالعهء فلك مستقيم نصف النهاري را از مطالع

I

نظير جزو شمس غروب به بلد ، نقصان كنيم تا نصف آخر قوس النهار حاصل آيد . واين قوس

I

ثاني مساوى قوس أول نباشد مگر در وقتي كه آفتاب در آن نصف النهار بر يكى از دو نقطهء انقلاب

I

باشد . زيرا كه به سبب حركت آفتاب در ميل دايماً روزها يا در زيادت است يا در نقصان . پس

I

نيمهء أول روز به غير از اين دو وقت هرگز مساوى آخر روز نباشد . وچون قوس أول نهار را

I

با قوس آخر نهار جمع كنيم قوس النهار حاصل آيد به تحقيق . ومراد از اين تحقيق آن است كه تفاوتى محسوس

I

نباشد در آن عمل .

طريقي ديگر مطالع جزو آفتاب طلوع را به بلد ، از مطالع نظير جزو شمس غروب

I

به بلد كم كنيم تا قوس النهار حاصل آيد به تحقيق . وبه جهت قوس الليل مطالع نظير جزو شمس غروب را

I

از مطالع جزو آفتاب تالي أو به بلد كم كنيم تا قوس الليل حاصل به تحقيق . ودر اين عمل ، أول به تقريب

I

مىتوان دانستن بعد از اين به تحقيق رسانيدن .

فصل 3 : در معرفت اجزاى ساعات I

فصل 3 : در معرفت اجزاى ساعات

I

وآن دو نوع باشد : يكى ، اجزاى ساعات حقيقي ؛ ديگر ؛ اجزاى ساعات زماني .

نوع أول : در بيان I

نوع أول : در بيان

I

اجزاى ساعات حقيقي

وآن نصيب يك ساعت بود از دور معدل النهار ، وآن چنان است كه اگر روز

I

طبيعي را اعتبار كنيم نصيب يك ساعت پانزده درجه باشد بي كسرى . واگر روز شمسي اعتبار كنيم مطالع

I

جزو آفتاب فلكى را در نصف النهار مقدم ، از مطالع جزو آفتاب در نصف النهار تالي نقصان

I

كنيم . آنچه باقي ماند آن را بر بيست وچهار قسمت كنيم . آنچه حاصل شود آن را به پانزده أضافت كنيم تا اجزاى ساعات

I

حقيقي حاصل آيد .

طريقي ديگر بهت آفتاب را در آن شبانروز در تفاضل مطالع فلكى منحط ضرب